Ένα δημοσίευμα της εβδομαδιαίας εφημερίδας “ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΑΠΟΨΗ” (φύλλο της 9ης Φεβρουαρίου 2011), το οποίο έγραψε ο Αείμνηστος ΑΝΤΩΝΗΣ Π. ΞΕΝΟΣ μού προξένησε το ενδιαφέρον για να μάθω την ιστορία ενός πολύ σημαντικού μνημείου το οποίο βρίσκεται εντός του 1ου Νεκροταφείου της πόλης μας. Ένα Νεκροταφείο στο οποίο είναι ολόκληρη η ιστορία ετούτου του τόπου, όπου δυστυχώς δεν έχει την αίγλη και την προσοχή που τού πρέπει. Η άποψή μου είναι ότι εκεί, πρέπει να γίνονται ξεναγήσεις σε γκρουπ, σε μαθητές, στα μνημεία που υπάρχουν εκεί, ίσως και μία ανακαίνιση στον Ναό του Εσταυρωμένου των Καθολικών, ή έστω μία πλάκα που να αναφέρει τί ήταν εκεί… Μνημεία Ανθρώπων που με την παρουσία τους και το έργο τους έγραψαν την ιστορία του… Και είναι παραμελημένα και παρατημένα στην λήθη του παρελθόντος… Ένα λοιπόν από τα πιο εντυπωσιακά μνημεία του Νεκροταφείου μας το οποίο βρίσκεται παράλληλα του δρόμου και αριστερά, είναι του Άγγλου SAMUEL BARFF. Στο δημοσίευμα της Άποψης λοιπόν διαβάζουμε στο άρθρο του Αντωνίου Π. Ξένου τα εξής:
“Επισκεπτόμενος τον περασμένο Σεπτέμβρη το κεντρικό Νεκροταφείο της πόλης για οικογενειακούς λόγους, την προσοχή μου τράβηξε ένα μνημείο, χορταριασμένο μεν, αλλά εντυπωσιακό σε όγκο, με μια προτομή κάτω από ένα είδος ουρανίας. Πλησίασα και διάβασα τε ξενόγλωσση επιγραφή: SAMUEL BARFF.
Η αλήθεια είναι ότι το Νεκροταφείο μας, που δημιουργήθηκε το 1871 επί Δημαρχίας Ιωάννη Λισγαρά, με την ένθερμη συμβολή του τότε Αρχιεπισκόπου Ν. Κατραμή, παρουσιάζει πληθώρα γλυπτών, πολλά των οποίων είναι φθαρμένα από τα χρόνια. Αξίζει να σημειωθεί για την ιστορία, ότι ο χώρος που βρίσκεται ανήκε σε κάποιον Ευαγγ. Μανιάκη, που τον αντάλλαξε με άλλο γήπεδο στην θέση Άγιος Νικόλαος των Μακελαραίων, που ανήκε στον Δήμο και μέχρι το 1853 ο χώρος αυτός εχρησιμοποιείτο για την ταφή των χολερόβλητων. Τέλος, το Νεκροταφείο ανακαινίστηκε επί Δημαρχίας Λουκά Καρρέρ και Αν. Μερκάτη.
Ας δούμε ποιός ήταν ο Σαμουήλ Βαρφ, η προτομή του οποίου δεσπόζει στο Κεντρικό Κοιμητήριο της Ζακύνθου. Σύμφωνα με την βιβλιογραφία (Λεξικό Λεων. Ζώη τ. Α’, σελίς 80 και “Νεολόγος” Πατρών 27-5-1896), ο Σαμουήλ Βαρφ ήταν Άγγλος τραπεζίτης ο οποίος σε νεαρή ηλικία ήρθε στην Ελλάδα και το 1816 ίδρυσε μεγάλο εμπορικό οίκο με την επωνυμία “Βαρφ και Σια”, που διατηρούσε υποκαταστήματα στο Λονδίνο, στο Λίβερπουλ, Πάτρα, Κεφαλονιά και Ζάκυνθο. Το 1892 διαλύθηκα και ανασχηματίστηκε αμέσως με την επωνυμία “Μετοχική Εταιρεία Barf co Limited”.
Ο Σαμουήλ διακρίθηκε ιδιαίτερα στην Ζάκυνθο για τα φιλαλήθη αισθήματά του και την τιμιότητά του. Κάτοικος της Ζακύνθου, παντρεύτηκε την Ιωάννα Βολτέρα, κόρη ευγενικής οικογένειας, με την οποία απέκτησε τέσσερα παιδιά, εκ των οποίων η Μετίλδη παντρεύτηκε τον Αλφρέδο Κρώββ (Πρόξενο της Μεγάλης Βρετανίας στην Ζάκυνθο). Ο Σαμουήλ μνημονεύεται στην βιβλιογραφία από το γεγονός ότι ορίστηκε Ταμίας του Εθνικού δανείου της Ελληνικής Επανάστασης, το οποίο επρόκειτο να δανειστούν οι πρόμαχοι του Ελληνισμού.
Στις δραστηριότητές του πρέπει να περιληφθεί και η αγορά πολλών παλαιών κτιρίων που ανήκαν στις ευγενικές οικογένειες των Beri και Σιγούρου, ενώ πίσω από το αλλοτινό Αρχειοφυλακείο, ανακαίνισε εκ θεμελίων μέγαρο, το οποίο δόθηκε στον Αλφρέδο Κρωββ σαν προικώο στο γάμο του με την κόρη του Μετίλδη.
Ο Σαμουήλ Βαρφ πέθανε το 1880 και τάφηκε στο Κεντρικό Κοιμητήριο απ’ όπου και το εικονιζόμενο μνημείο. Το δε Μέγαρο Κρωββ αργότερα περιήλθε σε διάφορους ιδιώτες σχεδόν εγκαταλειμμένο. Όταν ήρθαν οι Ιταλοί το 1941, ανακαίνισαν το Μέγαρο, μετατρέποντάς το σε σχολείο, ενώ μετά τον πόλεμο, αποτέλεσε το μοναδικό τότε Γυμνάσιο της Ζακύνθου σε αντικατάσταση αυτού, του Αγίου Λουκά”.
Τι έγραψε ο “ΝΕΟΛΟΓΟΣ” Πατρών:
Η έδρα του οίκου ην εν Ζακύνθω μέχρι τότε, αλλ’ από του 1892 εκ κοινής συνεννοήσεως των μελών, η επωνυμία της Εταιρείας μετεβιβάσθη αντί 20 χιλ. λιρών εις ανώνυμον Εταιρεία με τον τίτλο “Barf Go Limited” με έδρα το Λονδίνο και με Πρόεδρον τον Σαμουήλ Βαρφ Εδουάρδον. Έκτοτε οι κλάδοι περιορίστηκαν εις τας Πάτρας, την Ζάκυνθον και το Λίβερπουλ το δε μετοχικόν κεφάλαιον ανήλθεν εις 100 χιλ. λίρας. Η διάλυσις της εταιρείας απεφασίσθη την 24η τρέχοντος (1896). Το εν Ζακύνθω υποκατάστημα Βαρφ, έδρα του οίκου μέχρι το 1892 διευθυνόμενον υπό τον Σαμουήλ Βαρφ, ήτο χορηγός χρημάτων του Άγγλου Λόρδου Βύρωνος κατά την Επανάσταση. Ήτο ούτως ειπείν ο τραπεζίτης του μεγάλου ποιητού, ακόμη δε, σώζονται αυτόγραφοι επιστολαί του λόρδου ως και αι χρηματικαί αποδείξεις εν των εν Ζακύνθω γραφείο. Ότε δε ο Βύρων απέθανεν, ο Σαμουήλ Βαρφ εναύλωσε σκούναν, εφ ής το πτώμα του ενδόξου φιλέλληνος εστάλη εις την Αγγλίαν”
“ΝΕΟΛΟΓΟΣ” ΠΑΤΡΩΝ – 27/5/1896
