O Προφήτης Hλίας είναι πολύ τιμημένος από εμάς τους Έλληνες. Όπου να πας θα δεις ρημοκλήσια του απάνω στις κορφές των βουνών, από τα μικρά μέχρι τα πιο μεγάλα. O άγιος Nικόλας φυλάει τη θάλασσα κι’ ο προφήτης Hλίας τα βουνά. Mέσα στα ρημοκλήσια του είναι ζωγραφισμένος από κείνους τους παλιούς μαστόρους σαν τσομπάνος με τη φλοκάτα, με μαλλιά και γένια ανακατεμένα και στριφτά σαν αγριόπρινος, γερακομύτης σαν αητός, με μάτια φλογερά. Kάθεται απάνω σε μια πέτρα, μπροστά σε μια σπηλιά, σαν το όρνιο στη φωλιά του. Έχει ακουμπισμένο το κεφάλι του στην απαλάμη του, και κοιτάζει κατά πίσω, σαν να ακούει τη φωνή του Θεού που του μιλά μέσα σε κείνα τα άσπλαχνα κράκουρα. Aπό πάνω του πετά ο κόρακας μ’ ένα κομμάτι κρέας, και χυμίζει κατά κάτω να του το δώσει. Όπως είναι ζωγραφισμένος μέσα στο ρημοκλήσι του, θαρρείς πως βρίσκεσαι αληθινά μέσα στη σπηλιά του, και ακούς τον αγέρα που βουΐζει στα χορτάρια και τα όρνια που κράζουνε κόβοντας γύρους από πάνω από το βουνό. Kανένα παμπάλαιο θυμιατήρι είναι κρεμασμένο δίπλα του απάνω στον καπνισμένο τοίχο, κανένα κερί σβηστό στέκεται μπηγμένο στον άμμο σ’ ένα μανουάλι βουνίσιο σαν τον άγιο που είναι ο νοικοκύρης εκείνου του ρημοκλησιού. Kάθε χρόνο, στις 20 Iουλίου, έρχουνται αποβραδύς οι χριστιανοί από το χωριό με τον παπά, και τον προσκυνάνε τον προφήτη Hλία, ανάβουνε τα καντήλια, θυμιάζουνε, και ψέλνει κανένας γέρος και λέγει τα στιχηρά της μνήμης του, και κείνος ακούει με το άγριο κεφάλι του ακουμπισμένο στο χέρι του, κι’ ο κόρακας βαστά το ίσιο με τη βραχνή φωνή του: “Xαίροις επίγειε Άγγελε και ουράνιε άνθρωπε, Hλία μεγαλώνυμε. Xαίροις Hλία ζηλωτά, των παθών Αυτοκράτωρ. Ω του θαύματος! O πήλινος άνθρωπος, ουρανούς του βρέχειν υετόν ουκ έδωκεν, και ουρανούς ανατρέχει εν πυρίνω άρματι”. Kαι την άλλη μέρα, άμα τελειώσει η λειτουργία, φεύγουνε οι άνθρωποι, κι’ ο Hλίας κάθεται πάλι ολομόναχος “μονώτατος”, βουβός, τυλιγμένος στην προβιά του, σαν αγιούπας κουρνιασμένος. Xιλιάδες χρόνια κάθεται έτσι, άλλες πολλές θα κάθεται, “έως του ελθείν την ημέραν Kυρίου την μεγάλην και επιφανή”. (Πηγή: «Άγιος Παντελεήμων Πολίχνης).
Σύμφωνα με γραφόμενα του Αειμνήστου Λαογράφου – Συγγραφέα κ.λ.π. ΔΙΟΝΥΣΗ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΥ, στην πόλη της Ζακύνθου και στον λόφο πάνω από τα Καμίνια, που αποσπάσθηκε από αυτόν του Κάστρου, ύστερα από μεγάλο σεισμό υπήρχε η εκκλησία του Προφήτη Ηλία στον Πετροπόλεμο. Το όνομά της το πήρε από τους άγριους λιθοβολισμούς, οι οποίοι γίνονταν στην περιοχή, που συχνά απαγορεύονταν από την Βενετική Κυβέρνηση. Ξημερώνοντας η 20η Ιουλίου, στην γιορτή του Προφήτη Ηλία, ο λαός της Ζακύνθου πιστεύει πως τότε ακούγεται η πρώτη βροντή, η οποία προέρχεται από το άρμα του προφήτη που ανεβαίνει στον ουρανό. Η πυρφόρα αυτή ανάβασή του είναι που τιμάται σήμερα και η οποία παριστάνεται στις περισσότερες εικόνες του. Η δοξασία αυτή βέβαια, προέρχεται από την εποχή που ίσχυε το παλιό ημερολόγιο. Στην πόλη της Ζακύνθου και πάνω από τα Καμίνια, σε λόφο που είχε αποσπασθεί από το Κάστρο με τους σεισμούς του 1514, υπήρχε εκκλησία του Προφήτη η οποία είχε την ονομασία «Ο Αη Λιάς στον Πετροπόλεμο». Η ονομασία αυτή προήλθε από την πανάρχαια συνήθεια κατά την οποία στην περιοχή πραγματοποιούνταν λιθοβολισμοί, συχνά μάλιστα αιματηροί, τους οποίους η Βενετική κυβέρνηση απαγόρευσε με διατάγματά της.
Στο Ψήλωμα της Χώρας της Ζακύνθου στον Σταυρό, όπως τον λέμε σήμερα, υπήρχαν δύο Ναοί, ένας ορθόδοξος και ένας καθολικός, αφιερωμένοι στον Προφήτη Ηλία. Αυτούς τους έκτισε ο καθολικός Επίσκοπος Ζακύνθου Μερκάτης, στην θέση παλιού, επί Τόκκων χτισμένου, μοναστηριού, το οποίο γκρεμίστηκε. Το μοναστήρι αυτό το σέβονταν οι πιστοί και των δύο δογμάτων. Τα τελευταία χρόνια τελείται υπαίθρια λειτουργία στην θέση της εκκλησίας.
Ο ιστοριοδίφης ΝΤΙΝΟΣ ΚΟΝΟΜΟΣ αναφέρει στο βιβλίο του “Εκκλησίες και Μοναστήρια” τους εξής Ναούς του Προφήτη Ηλία (εκτός από τους προαναφερόμενους): Προφήτης Ηλίας στο χωριό Πισινώντας ή Παντοκράτορας, Άγιος Ηλίας στο χωριό Καταστάρι, Άγιος Ηλίας στο Τραγάκι (Μονή του 1764), Προφήτης Ηλίας στο Σκουλικάδο (άνηκε στην Μονή Σπηλαιωτίσσης, 1627), Άγιος Ηλίας στην περιφέρεια Λαμπέτη του 1628, Προφήτης Ηλίας στο Χουρχουλίδι.
Άλλοι Ναοί, ιδιωτικοί και όχι μόνο είναι στο Γύρι, στο Μαχαιράδο, στις Βολίμες, στον Λαγανά (οικογενείας Καψάσκη), στο Γερακαρίο (οικογενείας Γουσέτη).
ΣΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ (18ου αιώνα) ΚΑΙ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΟΛΩΜΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΦΑΝΩΝ ΖΑΚΥΝΘΙΩΝ (εκτίθεται στην αίθουσα Κολυβά, έργο αγνώστου, μετά από Δωρεά το 1975 της Θάλειας Κολυβά).
Η εικόνα Του Προφήτη Ηλία στην Μπόχαλη. Η παλιά εκκλησία βρισκόταν σε οικόπεδο ιδιοκτησία οικογένειας Κλάδη όπου κάθε χρόνο τελούν Θεία Λειτουργία.
Η Καθέδρα του Προφήτη Ηλία στο Καταστάρι (φωτογραφία: Τάσης Κουρούμαλος).
Ο Προφήτης Ηλίας στο Καταστάρι (φωτογραφία: Πέτρος Νικολόπουλος).
Ο Προφήτης Ηλίας στο Μαχαιράδο Φωτογραφίες Διονύσης Φλεμοτόμος.
Ο Προφήτης Ηλίας στις Νερατζούλες (ότι έχει απομείνει). Το 2020 τελέστηκε Θεία Λειτουργία από τον Αείμνηστο παπα Παναγιώτη Πόθο (εφημέριο του Ναού Αγίου Ευσατθίου Αργασίου). Φωτογραφία από το αρχείο της τοπικής εφημερίδας “ΗΜΕΡΑ”.
Ο Προφήτης Ηλίας στα Καμίνια.
Ο Προφήτης Ηλίας στον Παντοκράτορα (Φωτογραφίες Μαρία Σιδηροκαστρίτη – Κοντονή και Ελένη Τράνακα).
