Άρθρο του Αειμνήστου ΔΙΟΝΥΣΗ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΥ στο βιβλίο του “Τοπίο Εορτασμών”.
Όταν το 1087 το Λείψανο του Αγίου Νικολάου από τα Μύρα της Λυκίας όπου βρισκόταν αρχικά ο τάφος του Ιεράρχη, στο Μπάρι της Ιταλίας, όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα, το καράβι με το πολύτιμο φορτίο πέρασε από την Ζάκυνθο στις 10 Μαΐου της παραπάνω χρονιάς. Λέγεται, μάλιστα, πως σταμάτησε στο νησί και το προσκύνησαν οι πιστοί κάτοικοί του. Από τότε καθιερώθηκε αυτή η γιορτή, την οποία ο Λεωνίδας Ζώης την θεωρεί ως την αρχαιότερη της Ζακύνθου, και μέσω της προφορικής παράδοσης διατηρήθηκε ως και τις μέρες μας, αποκτώντας με τον καιρό ιδιαίτερη λαμπρότητα. Ανάλογες γιορτές, σε διαφορετικές βέβαια ημερομηνίες του Μαΐου, (στην Κέρκυρα γιορτάζεται στις 20 του μήνα), υπάρχουν σε όλα τα Ιόνια νησιά, αλλά και σε άλλα μέρη της Δυτικής Ελλάδας. Η διαφορά είναι πως στην Ζάκυνθο γιορτάζουν όλες οι εκκλησίες που έχουν το όνομα του λαοφιλούς Επισκόπου των Μύρων, ενώ στις άλλες περιοχές, μόνο όσες χτίστηκαν σε τοποθεσίες που σταμάτησε το καράβι.
Η λαϊκή ονομασία της γιορτής στην Ζάκυνθο είναι “του Αγίου Νικολάου του Περαστού”.
Την ημέρα της γιορτής γίνονται πολλά και μεγάλα πανηγύρια. Μάλιστα, η Πασχαλινή περίοδος με την οποία συμπίπτει, βοηθά στην λαμπρότητά τους. Τα πιο φημισμένα από αυτά, πραγματοποιούνται στην ύπαιθρο του νησιού. Χαρακτηριστικό ορισμένων πανηγυριών είναι το σφάξιμο του βοδιού, όπου μετά το μαγειρεύουν και το μοιράζουν στους πανηγυριστές. Αυτό το έθιμο, σύμφωνα με μαρτυρίες των παλαιοτέρων κατοίκων τους, το συναντάμε στα χωριά Μουζάκι και Φιολίτης, όπου στο τελευταίο γιορτάζει επίσημα ακόμα και σήμερα η εκκλησία του Αγίου Νικολάου των Σχίνων.
Μετά το σεισμό του 1953 επικράτησε η συνήθεια την σημερινή γιορτή της Παρόδου του Λειψάνου του Αγίου Νικολάου να την πανηγυρίζει στην Χώρα μόνο ο Άγιος Νικόλαος του Μόλου. Βάσει, όμως, των γραπτών μαρτυριών που έχουμε, την γιόρταζαν επίσημα και η Πισκοπή του Αγίου Νικολάου των Ξένων και ο Άγιος Νικόλαος των Γερόντων, και αυτός “Τσι Αφάνες”, στην σκοντράδα του Αγίου Λαζάρου. Όσο για τα χωριά την γιόρταζαν και την γιορτάζουν σχεδόν όλα, είτε σε κεντρικές εκκλησίες, είτε σε παρεκκλήσια και με πανηγύρια μάλιστα και λιτανείες. Αυτό, το ότι η γιορτή στο Τζάντε έχει καθολικό χαρακτήρα, μας κάνει να διαφέρουμε από τα άλλα νησιά, όπου η γιορτή τιμάται σε λίγες εκκλησίες, όπου κατά παράδοση σταμάτησε το καράβι με το πολύτιμο φορτίο.
- Γράφει ο ΣΠΥΡΟΣ ΤΣΙΩΛΗΣ: «Λαμπρά πανηγύρια γίνονταν και γίνονται κάθε χρόνο στην γιορτή του «Αγίου Νικολάου του Περαστού», όπως χαρακτηριστικά ονομάζει την γιορτή ο λαός μας και συχνά και λιτανείες με την καθέδρα της εικόνας του, για να θυμίζουν την «πανσεβάσμιαν πάροδον», όπως ψέλνει κι ο υμνογράφος Γεώργιος Ιωαννούλης, ο οποίος συνέθεσε την σχετική ακολουθία και την πρωτοτύπωσε στην Βενετία το 1797. Παλιότερα, μάλιστα, γιόρταζαν και τα ονόματα «Νικόλαος» και «Νικολέτα», όπως προκύπτει από μονόφυλλα, που τυπώθηκαν, κατά την συνήθεια παλιότερης εποχής, μ’ ευχές σε φίλους και συγγενείς, οι οποίοι είχαν τα ονομαστήριά τους. Στην πόλη της Ζακύνθου γιορτάζει κάθε 10 Μαΐου η παραλιακή εκκλησία του Αγίου Νικολάου του Μώλου, συντεχνιακή κάποτε των ναυτικών κι εκεί συγκεντρώνονται πολλοί πιστοί, θέλοντας να τιμήσουν τον Ιεράρχη και την καθαρά τοπική αυτή ανοιξιάτικη και πασχαλινή γιορτή του νησιού τους. Στην ύπαιθρο του νησιού γιορτάζουν όλες οι εκκλησίες, που τιμώνται στ’ όνομα του Ιεράρχη. Λειτουργούν επίσης και πολλά άλλα ξωκλήσια, τα οποία, λόγω καιρού, τον Δεκέμβρη, στην καθαυτό γιορτή του, μένουν κλειστά. Ένα από τα πολλά πανηγύρια, που γίνονται αυτήν την ημέρα, είναι και του Αγίου Νικολάου των Σχίνων, στο ριζοχώρι Φιολίτη, όπου τελούνταν από τα πολύ παλιά χρόνια και συνεχίζεται και στις μέρες μας να γίνεται. Επίσης, από το έτος 2022 και κάθε χρόνο γιορτάζει και η Ενορία του Πλάνου την Πάροδο του Ιερού Λειψάνου του Αγίου Νικολάου.
Πανήγυρις των Ιερών Ναών: Αγίου Νικολάου του Μώλου πόλεως, Σκουλικάδου, Σαρακινάδου, Τραγακίου, Μουζακίου, Φιολιτίου, Κουκουναρίας και Καμπίου.
Στην κεντρική φωτογραφία της δημοσίευσης είναι η καθέδρα του Αγίου Νικολάου στο χωριό Σαρακινάδο.
Ο Άγιος Νικόλαος στο χωριό Σκουλικάδο. Φωτογραφία ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΛΑΥΔΙΑΝΟΣ
Ο Άγιος Νικόλαος στο Μουζάκι.
Η Καθέδρα του Αγίου Νικολάου στο χωριό Καμπί.
Ο Άγιος Νικόλας του Μώλου στην Πλατεία Διον. Σολωμού. (Φωτογραφία ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ).
Ο Άγιος Νικόλαος ο Μεγαλομάτης στον Σκοπό.
