Ξεκινάμε με την τελευταία Αναστάσιμη Κυριακή πριν τση Ανάληψης. Οι παλιές νοικοκυρές συνέχιζαν να βάφουν τα κόκκινα αυγά ως και την Τετάρτη και οι καθέδρες με την εικόνα της Παναγίας που στις εκκλησίες της Ζακύνθου είχαν μείνει στην μέση του Ναού, μετά την λαμπριάτικη λιτανεία τους, επιστρέφουν πανηγυρικά στην θέση τους. Την Κυριακή πριν από την γιορτή της Ανάληψης, στην εκκλησία του Αγίου Λαζάρου της πόλης της Ζακύνθου, γίνεται η εναπόθεση στην οικεία της θέση της εικόνας της Γαλανούσας, η οποία μετά την λιτανεία της στην πόλη το απόγευμα του Πάσχα είχε τοποθετηθεί στο κέντρο του Ναού. Τους τρεις γύρους μέσα στο Ναό συνήθως τους συνοδεύει η Φιλαρμονική, που παίζει την γνωστή και αγαπητή “Preghiera”.
Τση Ανάληψης:
Την παραμονή της γιορτής της Αναλήψεως κατά την οποία από την εκκλησία γίνεται η απόδοση της γιορτής του Πάσχα, με το τελευταίο «Χριστός Ανέστη» οι νοικοκυρές βάφουν τα τελευταία κόκκινα αυγά. Το πανηγύρι της Εκκλησίας της Ανάληψης η οποία βρίσκεται στο κέντρο της χώρας, ήταν ένα από τα λαμπρότερα του νησιού. Ήταν το μόνο που συνήθιζαν να κατεβαίνουν και να χορεύουν και οι Ευγενείς του νησιού. Σε αυτό δηλαδή ξεπερνιόταν οι ταξικές διακρίσεις και διαφορές. Κύριο χαρακτηριστικό του τα υπαίθρια ψητά τα οποία ήταν σε ολόκληρη την πόλη. Από αυτά θα έπρεπε να ψωνίσουν όλοι και στην «χαρτουλίνα» να μεταφέρουν το κομμάτι που πήραν στο σπίτι τους για να φάνε και όλα τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Απαραίτητη σε αυτό ήταν και η ψημένη γαρδούμα. Από την συνήθεια αυτή προέρχεται και η εξής φράση: «Τση Ανάληψης κουμπάρε, θα τη φάμε τη γαρδούμα» που λέγεται σε περιπτώσεις συνεχόμενης αναβολής.
Γράφει η κ. Χριστίνα Λούντζη – Γάσπαρου:
ΖΑΚΥΝΘΟΣ – Η ΣΥΝΟΙΚΊΑ ΤΣΗ ΑΝΆΛΗΨΗΣ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΚΉ ΕΚΚΛΗΣΊΑ ΤΗΣ. “Στο Φόρο “σινιορία”, στην Ανάληψη “σιορία”, στους Αγίους Σαράντα “γειά σου”, και στον Άμμο “γειά- χαρά σου”. Είναι μερικές από τις συνοικίες της πόλης της Ζακύνθου με ιδιαίτερα κοινωνικά χαρακτηριστικά η κάθε μία. Κέντρο τους η εμβληματική εκκλησία κάθε σκοντράδας – (συνοικίας). Από τους Αγίους Σαράντες έως και το “Φόρο” ο κοινωνικός ιστός περιλαμβάνει στην πλειοψηφία του αστούς και ευγενείς, που κατοικούν στις περιοχές αυτές. Πρόκειται για τους “Μεσαμερίτες”. Από τους Αγίους Σαράντες έως και τις νοτιοδυτικές παρυφές της πόλης υπερτερεί το λαϊκό στοιχείο, οι Ποπολάροι. Τα αρχοντικά είναι περιορισμένα και οι κάτοικοι ονομάζονται “Οξωμερίτες”. Διαφορετικός και ο χαιρετισμός σε κάθε περιοχή. Μία από τις πλέον πολυπληθείς συνοικίες υπήρξε η συνοικία της Ανάληψης με κέντρο της την ομώνυμη εκκλησία. Πότε ακριβώς πρωτοκτίστηκε δεν είναι γνωστό. Είναι γεγονός ότι προϋπήρχε της βενετικής άφιξης στο νησί στα τέλη του 15ου αιώνα. Η περιοχή διατηρούσε λιμάνι, το οποίο ήταν γνωστό από τους κλασσικούς χρόνους. Οι Βενετοί διαμόρφωσαν την περιοχή, μπαζώνοντας την και δημιουργώντας παραλιακή οδό, την μετέπειτα ονομασθείσα “Αλεξάνδρου Ρώμα”. Στο χώρο αυτό επεκτάθηκε η πλατεία της Ανάληψης, η οποία χρησίμευε από τις αρχές της Βενετοκρατίας μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα σαν νεκροταφείο. Από τις αρχές του 17ου αιώνα στην “Απάνου Μερία τση Ανάληψης” κατοίκησαν πρόσφυγες από τη Μάνη και γι αυτό η περιοχή ονομάστηκε αργότερα “Μανιάτες”. Στην εκκλησία της Ανάληψης προστέθηκε αργότερα μοναστήρι από τον πάπα- νοδάρο (Συμβολαιογράφο), Φραγκόπουλο. Ήδη το 1505 ανήκε στην οικογένειά του. Το 1578 έγινε κτητορική εκκλησία της αρχοντικής οικογένειας Λιτάρχη η οποία την έδωσε σε αδελφάτο. Σύμφωνα με τη διαθήκη του Συνδίκου, λογίου Ιερώνυμου Λητάρχου, το 1578 ορίστηκε να μοιράζονται κάθε χρόνο στο πανηγύρι της Ανάληψης δέκα δουκάτα στους φτωχούς και να χτιστούν εκεί κοντά σπιτάκια για τους αστέγους της συνοικίας. Μετά την καταστροφή της από τους σεισμούς του 1636 η εκκλησία ξαναχτίστηκε από την αρχοντοπούλα Λαμπρινή Νικολάου Μοντίνου. Τον 18ο αιώνα περιήλθε στην ιδιοκτησία της οικογένειας Μαρτελάου. Εκεί ο σοφός λόγιος και ελληνοδιδάσκαλος Αντώνιος Μαρτελάος εκφωνούσε τους πατριωτικούς του λόγους με τους οποίους γαλούχησε γενιές Ζακυνθίων, στο περίφημο σχολείο του, που ευρίσκετο δίπλα από την εκκλησία. Ανάμεσα στους μαθητές του συγκαταλέγονται ο Διονύσιος Σολωμός, ο Δημήτριος Γουζέλης και ο Νικόλαος – Ούγος Φώσκολος. Μαθήματα του Μαρτελάου είχε παρακολουθήσει και ο Θεοδώρος Κολοκοτρώνης, κατά την παραμονή του στη Ζάκυνθο. Κάθε χρόνο στην εορτή της Αναλήψεως γινόταν από τις αρχές του 16ου αιώνα μέχρι σήμερα ένα λαμπρό πανηγύρι, που κρατούσε επί τρεις ή τέσσερις μέρες, στο οποίο ελάμβαναν μέρος και οι άρχοντες. Στο πανηγύρι αυτό έψεναν στους δρόμους της πόλεως και υπήρχε έθιμο ακατάλυτο, όλες οι οικογένειες του νησιού ν’ αγοράζουν το ψητό και τη γαρδούμα από το πανηγύρι. Πολλά υπήρξαν τα σημαντικά έργα τέχνης που κοσμούσαν την εκκλησία της Ανάληψης. Ονομαστή για τις τοιχογραφίες, τις φορητές εικόνες, τα ξυλόγλυπτα και τα αργυρόγλυπτά της. Ζωγράφοι όπως ο Γεώργιος Σκουρδούλης, Νικόλαος Κουτούζης και Νικόλαος Καντούνης είναι μερικοί από εκείνους που λάμπρυναν με τα έργα τους την ιερά αυτή στέγη. Δυστυχώς η εκκλησία της Αναλήψεως κάηκε στη σεισμοπυρκαγιά του 1953, ξαναχτίστηκε όμως στην ίδια ιστορική πλατεία, η οποία περιορίστηκε κατά πολύ από τον αναδασμό, που ακολούθησε το σεισμό. Για την Πλατεία της Αναλήψεως συγκεκριμένα συμπληρώνουμε τα εξής: Η ιστορική πλατεία της Αναλήψεως δημιουργήθηκε τα νεώτερα χρόνια μετά την κατάργηση του εκεί υπάρχοντος νεκροταφείου,το οποίο λειτουργούσε για πολλούς αιώνες. Μετά το σεισμό του 1953 κατά τις εργασίες που έγιναν στην εν λόγω πλατεία (μετατόπιση της εκκλησίας, μείωση του χώρου της πλατείας), τα συνεργεία εκσκαφής ανάμεσα στα μπάζα έφεραν στο φως πληθώρα οστών εκατοντάδων κεκοιμημένων κατοίκων που δυστυχώς κατέληξαν μαζί με τις πελεκητές πέτρες των αρχοντικών στο μπάζωμα της παραλιακής και των παλιών ρεπάρων!!
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΊΑ:
Ντ. Κονόμος: Εκκλησίες και Μοναστήρια στη Ζάκυνθο. Αθήνα 1967.
Ντ. Κονόμος: Ζάκυνθος Πεντακόσια χρόνια 1478-1978 Τόμος Πρώτος
Καστρόλοφος και Αιγιαλός Αθήνα 1979.
Η Γαρδούμα τση Ανάληψης!
