Ψάχνοντας στο διαδίκτιο μεσημεριάτικα, το μάτι μου έπεσε σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο – έρευνα του Ζακύνθιου εκδότη – συγγραφέα κ.λ.π. κ. ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΒΙΤΣΟΥ. Αφορά τους καταστρεπτικούς σεισμούς του νησιού μα ςαπό τους σεισμούς του 1893 μέσα από την ματιά ενός Μηνιαίου Τεκτονικού περιοδικού της εποχής εκείνης με τίτλο “ΑΘΗΝΑ”. Με χαρά ο κ. Βίτσος μού έδωσε την άδεια να το χρησιμοποιήσω και θερμά τον ευχαριστώ.
ΣΕΙΣΜΟΙ ΖΑΚΥΝΘΟΥ [ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1893]
Δεινή συμφορὰ ἐπέσκηψεν ἐπὶ τὴν ἀνθοστεφῆ καὶ ὡραίαν νύμφην τοῦ Ἰονίου, τὴν περικαλλή νήσον Ζακύνθου, ης τὰς χαριτας καὶ τὰ κάλλη ψαλαν ποιηταὶ καὶ ἐξύμνησαν λογογράφοι.
Καταστρεπτικότατος σεισμός, επελθὼν τὴν πρωΐαν τῆς 11ης Ιανουαρίου, ἐστέρησε χιλιάδας ψυχῶν τῆς στέγης αὐτῶν, ἔτεροι δὲ συνεχεῖς σεισμοὶ ἀπὸ τῆς ἀποφραδος ἐκείνης ἡμέρας ἐξακολουθοῦντες συνεπλήρωσαν τὸ απαίσιον ἔργον, καταρρίψαντες καὶ τὰς ἀπομενούσας ἔτι ὀρθίας οικοδομάς καὶ σπείραντες τὸν τρόμον καὶ τὴν ἀπελπισίαν εἰς τοὺς κατοίκους τῆς ἀτυχοῦς νήσου.
Αἱ λεπτομέρειαι τῆς οἰκτρᾶς καταστροφῆς, αι καθημερινῶς δημοσιευόμεναι ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ἐμποιοῦσι βαθυτάτην θλίψιν καὶ συγκινούσι μέχρι δακρύων τὸν ἀναγνώστην.
᾿Απέναντι τοιαύτης συμφορὰς ὁλοκλήρου κοινωνίας μόνον τὸ αίσθημα τῆς πρὸς τὸν πλησῖον ἀγάπης καὶ τῆς φιλανθρωπίας πρέπει να βασιλεύη εἰς πᾶσαν εὐαίσθητον καρδίαν, συναισθανομένην τὸ μέγεθος τῆς συμφορας καὶ τὴν δεινὴν θέσιν τῶν ἀστέγων καὶ πεινώντων καὶ γυμνητευόντων κατοίκων τῆς ἀτυχοῦς νήσου. Διὰ τοῦτον οἱ Ελεύθεροι τέκτονες, καὶ πάντες οἱ πολίται, διότι εἰς πάσαν ἀνθρωπίνην καρδίαν ἐξεγείρονται τὰ ἅγια ταῦτα αἰσθήματα, πρέπει νὰ σπεύσωσι νὰ παράσχωσι τὸν ὁβολὸν αὐτῶν πρὸς σωτηρίαν ἀτυχῶν ὑπάρξεων, κινδυνευουσῶν τὸν ἐκ τῆς πείνης καὶ τοῦ ψύχους θάνατον.
Οἱ ἐν Πάτραις ἀδ Ελεύθεροι τέκτονες πρῶτοι προσῆλθον άρωγοὶ εἰς τοὺς κατοίκους τῆς ἀτυχοῦς νήσου. Αμα τῷ ἀπαισίῳ ἀγγέλματι συνελθόντες, ἐσχημάτισαν ἐπιτροπὴν, ἥτις συντόνως ἐργασθεῖσα, ἐντὸς ὡρῶν τινων συνέλεξε ποσόν πλέον τῶν δύο χιλιάδων, τὰ ὁποῖα ἀμέσως διέθεσεν εἰς ἀγορὰν ἄρτου καὶ τῶν πρώτης ἀνάγκης χρειωδών, ναυλώσασα δ’ ἐπιτηδες ἀτμόπλοιον, ἀπέστειλεν αὐτὰ εἰς Ζάκυνθον, ένθα μετά ζητωκραυγῶν ὑπὲρ τῶν τεκτόνων καὶ συγκινήσεως καὶ εὐγνωμοσύνης ἐγένοντο ἀποδεκτὰ ὑπὸ τῶν πασχόντων κατοίκων.
Ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν ‘Αθήναις οὐδόλως ὑστέρησαν εἰς τὴν παροχὴν τῆς προσηκούσης ἀγαθοεργίας. Η Μεγ. Αν. τῆς Ἑλλάδος ἀμέσως συνῆλθεν εἰς συνεδρίαν, καθ’ ἦν διώρισεν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐνέργειαν εἰσφορῶν, ἀποτελουμένην ἐκ τῶν ἀδ Χελδραιχ. Δευρούτη, Χαλικιοπούλου, Τρούμ καὶ Στεφάνου, ἥτις περιελθοῦσα τὰς οἰκίας
καὶ τὰ καταστήματα τῶν ἀὸ.. συνήλεξε 2000. Ὑπὸ τὴν προεδρείαν δὲ του Σ’ Μεγ Δια ἀδ’ Δαμασκηνού συνεκάλεσεν εἰς κοινὴν ἐργ τὸ ἐσπέρας τῆς παρελθ’ Τρίτης 20 Ιανουαρίου τοὺς ἀδ’ πασῶν τῶν Στοών. Κατά τὴν ἐργς ταύτην διὰ καταλλήλων λόγων ὑπεδείχθη τοῖς ἀδ, τὸ ὀρεκλόμενον ἐν τῇ περιστάσει καθήκον, εδόθη δἱ ὑπὸ τοῦ ἀδ Δ. Χαλικιοπούλου λόγος τῶν πεπραγμένων ὑπὸ τῆς ἐπιτροπής, καὶ απεφασίσθη ὅπως διὰ τῶν συλλεχθέντων ἀγορασθῶτι καλύμματα μάλλινα, ὧν ἀπόλυτον ἀνάγκην ἔχουσιν οἱ άτυχεῖς κάτοικοι της Ζακύνθου τὰ ὁποῖα ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς Ζάκυνθον πρὸς τοὺς ἐκεῖ ἀδ, πρὸς διανομήν.
Σὺν τούτοις ἀπεφασίσθη, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ λάβη ἀπόλυτον πληρεξουσιότητα καὶ ἐνεργήση είτε ήθελε νομίση πρόσφορον πρὸς συλλογὴν καὶ ἄλλου ποσοῦ, ἀποτανθῇ δ’ ἐκκλησις πρὸς πάσας τὰς Μεγι. Ανατολὰς τοῦ Κόσμου, πρὸς συλλογὴν ἐράνων παρὰ τῶν ἀπανταχοῦ ἀδ, δεχομένης τῆς Μεγ Αδ., τῆς Ἑλλάδος, ὅπως χρησιμεύση ὡς κέντρον ἀποστολῆς τῶν ἐράνων τούτων.
Δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ ἐξάρωμεν τὸ εὐγενὲς ἔργον τῶν ἐν Πάτραις ἀγ. ἀδ. οἴτινες ἀπέδειξαν ἐν τῇ ἀτυχεῖ ταύτῃ περιστάσει τὰ θερμαίνοντα τὰς καρδίας αὐτῶν ἀληθή τεκτονικά, αἰσθήματα καὶ τὴν συναίσθησιν τῆς πρώτης ἀρχῆς τοῦ τεκτονικού καθήκοντος.
Ὁμοίως ὀφείλομεν ν’ἀπονείμωμεν τὸν δικαιον ἔπαινον πρὸς πάντας τοὺς ενταύθα ἀγ. ἀδ., οἴτινες ἔσπευσαν νὰ καταθέσωσι τὸν ὅβολὸν αὐτῶν, ἅμα κληθέντες, καὶ νὰ συνδραμωσι τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Μεγ. Αν, εἰς τὸ δύσκολον ἔργον της.
Εγκαίρως προσῆλθεν ἀρωγὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας, ἀποστείλασα σκηνὰς καὶ ἄρτον καὶ λοιπὰς βοηθείας εἰς τὴν δύστηνον νῆσον, ἐξακολουθεῖ δὲ ἀποστέλλουσα τοιαύτας καὶ φροντίζουσα τὰ δέοντα.
Ομοίως καὶ ἡ Σ. Βασιλ. Οἰκογένεια τῆς Ἑλλάδος, εἰς ἄκρον συγκινηθεῖσα ἐκ τῆς μεγάλης συμφοράς, ἔσπευσε νὰ μεταβῇ αὐτοπροσώπως, ὅπως ἀντιληφθῇ ἰδίοις ὄμμασι τῶν τῆς καταστροφῆς καὶ παραμυθήσῃ καὶ βοηθήσῃ τοὺς δεινοπαθούντας κατοίκους. Ὡς μανθάνομεν δε άφθονα βοηθήματα προσήνεγκε τοῖς ἀπόροις, πολλὴν στοργὴν ἐπιδειξαμένη ὑπὲρ τῶν ἀστεγων καὶ τῶν ἀσθενῶν.
Πάντα τὰ ἐν ᾿Αθήναις καὶ ἀλλαχοῦ τοῦ Ἑλληνισμοῦ σωματεῖα καὶ κοινότητες ἤνοιξαν καταλόγους συνεισφορῶν, πανταχοῦ δὲ τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Αμερικῆς πάσα φιλάνθρωπος καρδία ἀποστέλλει τὸν ὅβολόν της εἰς τὰ πρὸς τοῦτο σχηματισθέντα κέντρα.
Ἡ ἐν ᾿Αθήναις σχηματισθεῖσα ἐπιτροπὴ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ Σ. Μητροπολίτου Αθηνῶν ἐξακολουθεῖ τὸ φιλάνθρωπον ἔργον της συλλέγουσα καθημερινῶς τὸν οβολὸν τῶν φιλανθρώπων κατοίκων τῆς πρωτευούσης, ἔχομεν δὲ δι’ ἐλπίδος ὅτι τὰ συλλεχθησόμενα πανταχόθεν ποσὰ θὰ δυνηθῶσι νὰ ἐξοικονομήσωσιν ἐπαρκῶς τὰς ἀναγκας τῶν ἀτυχησάντων ἀδελφῶν ἡμῶν Ζακυνθίων.
Οἱ ἐν Λονδίνῳ ἀδ τέκτονες προσήνεγκον γενναιοτάτην χρηματικὴν συνδρομὴν εἰς τοὺς ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντας Ζακυνθίους. Απέστειλαν διὰ τῶν αὐτόθι λίρας στερλίνας δισχιλίας καὶ ἄλλα χρειώδη, ἵνα διανεμηθῶσι μεταξύ τῶν πενεστέρων κατοίκων τῆς νήσου. Ἡ πράξις αὐτη δεικνύει ἅπαξ ἔτι τὰ ἐμπνέοντα πάντα ἀδ αἰσθήματα καὶ τὰς ἁγίας ἀρχὰς τοῦ ταγμ., ὅπερ προσέρχεται ἀρωγόν, ἄνευ διακρίσεως φυλῆς καὶ θρησκεύματος, ἐκεῖ ὅπου ἡ φιλανθρωπία καὶ τὸ καθήκον τὸ καλεῖ. Εἴη εὐλογητή ή πράξις τῶν ἀδ’. Αγγλων τεκτόνων.
Δ. ΒΡΥΖΑΚΗΣ, «ΑΘΗΝΑ, MHNIAION TEKTONIKON ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΝ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑ», ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ, ФEBPOYAPIOΣ 1893
[Στις 17η Απριλίου 1893 σεισμική δόνηση (Μ=6,4) προκάλεσε πολλές καταστροφές στην πόλη της Ζακύνθου.
Τα χωριά Κερί, Γαϊτάνι, Λιθακιά, Επισκοπιανή και Αγαλάς καταστράφηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά. Από τα 4500 σπίτια, τα 2000 καταστράφηκαν, ενώ τα 1700 υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Κοντά στο χωριό Αγαλάς έγιναν καταρρεύσεις βράχων.
Ο σεισμός έγινε αισθητός και στην Πάτρα, Πύργο, Μεσολόγγι, Στροφάδες και Κέρκυρα. Οι σεισμικές δονήσεις στην περιοχή είχαν ξεκινήσει από τον προηγούμενο Δεκέμβριο. Οι μετασεισμοί συνεχίστηκαν μέχρι και τον Μάιο.
ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ]
ΝΕΟΙ ΣΕΙΣΜΟΙ ΖΑΚΥΝΘΟΥ (ΜΑΡΤΙΟΣ 1893)
Ὁ κακός δαίμων ὁ συνταράξας καὶ καταστρέψας κατὰ Ἰανουάριον τὴν ἀτυχῆ νῆσον δὲν ἠρκέσθη, φαίνεται, εἰς τὸ ἀπαίσιον ἔργον του, καὶ διὰ νέων δονήσεων ἀρξαμένων ἀπὸ τῶν μέσων Μαρτίου συνεπλήρωσεν αὐτὸ!
Τὴν φοράν ὅμως ταύτην οὐχὶ μόνον πᾶν κτίριον ἀπομεῖναν τέως ὄρθιον κατηρειπώθη, ἀλλὰ καὶ νεκροὶ καὶ τραυματίαι κατὰ ἑκατοντάδας ἐξεχώσθησαν ἐκ τῶν ἐρειπίων.
Η φρίκη,ὁ τρόμος καὶ ἡ ἀπελπισία εἶχε τὰ μόνα αἰσθήματα τὰ συνέχοντα τὸν δύσμοιρον λαόν τῆς Ζακύνθου, ὅστις ἐπέπρωτο νὰ ἴδῃ τὴν ὦραίαν του, τὴν μυροβόλον καὶ εὐανθῆ του νῆσον μεταμορφουμένην εἰς ἄμορφον ἐρειπίων σωρείαν.
Τὴν ἐποχὴν ταὐτην τοῦ ἔαρος ἡ ἄλλοτε εὐδαίμων νῆσος ἔπλεεν εἰς κύματα εὐωδίας ἀναδιδομένης ἐκ τῶν εὐθαλεστάτων καὶ μοναδικῶν παραδείσων της, ἡ δὲ φαιδρότης καὶ τὸ ἄσμα τῶν κατοίκων, ἡμιλλᾶτο πρὸς τὴν φαιδρότητα καὶ τὸ ἄσμα τῆς ἀηδόνος, εὑρισκούσης ἐκεῖ ἀνταξίους ἑαυτῆς ἀνταγωνιστάς !
Πλὴν τώρα! ἀντὶ ἀσμάτων καὶ φαιδρότητος στεναγμοὶ καὶ κλαυθμοὶ καὶ ἀπέλπιδες ἐπικλήσεις πληροῦσι τὸν αἰθέρα, ἀντὶ δὲ τῆς ἀηδόνος, φευγούσης τὴν φρικαλέαν εἰκόνα, ἀκούονται κρωγμοὶ κοράκων ἀπαίσιοι, ὑποχθόνιος δὲ μυκηθμός συνταράσσων τὰ πάντα ἀγγέλλει τοῦ κακοῦ δαίμονος τὴν ἀδυσώπητον ὁργήν.
Καὶ πάλιν ή φιλανθρωπία ἐπετέλεσε τὸ ἑαυτῆς καθῆκον, καὶ πάλιν δαψιλεῖς ἀπεστάλησαν αἱ πρόχειροι βοήθειαι. ᾿Αλλ’ ἀρκοῦσιν αἱ ὅσον δαψιλεῖς πάντοτε ὅμως ἀνεπαρκεῖς ὑλικαὶ βοήθειαι να ἀνορθώσωσι τὴν ὑπὸ τὰ ἐρείπιά της κοιμωμένην πόλιν καὶ ν’ ἀποδώσωσι τοῖς ἀνθρώποις τὴν ψυχικὴν γαλήνην;
Ἡ Κυβέρνησις προσήνεγκε τροφὰς καὶ σκηνάς.
Ἡ φέρουσα δὲ τοὺς γάλλους ναυτικούς δοκίμους γαλλική φρεγάτα «Ἰφιγένεια» οὐκ ὀλίγας ὑπηρεσίας παρέσχεν εἰς τὴν νῆσον.
Ο Υπουργός τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Δραγούμης, ἐπισκεφθεὶς τὸ θέατρον τῆς καταστροφής, συνεννοήθη μετὰ τῆς ἐπιτοπίου ἐπιτροπῆς περὶ τῶν ἐπειγόντων, ήρξατο δὲ δραστηρία ή κατασκευὴ τῶν παραπηγματων, εις α μέλλουσι νὰ στεγασθῶσιν οἱ κάτοικοι.
Πανταχόθεν ἀγγέλλεται ἡ ἀποστολή χρηματικών βοηθημάτων διότι δὲν ἔμεινεν ἄνθρωπος μὴ συγκινηθεὶς ἐκ τῆς τελείας καταστροφῆς τῆς Ζακύνθου καὶ μὴ ἀναλογισθεὶς τὸ μέγεθος τῆς ἐπισκιαζούσης αὐτὴν συμφοράς.
Τελευταῖον δὲ καὶ ὁ Σουλτάνος ἀπέστειλε 500 λίρας ὑπὲρ τῶν παθόντων.
Λυπούμεθα ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν ν’ ἀγγείλωμεν δραστηρίαν τινὰ καὶ ἀξίαν τοῦ τεκτονισμοῦ ἐνέργειαν ὑπὲρ τῆς νέας συμφορᾶς ταύτης. ‘Αρα εἶνε ἀρκετὸν ὅ,τι ἔπραξεν ὁ τεκτονισμός κατὰ τὴν πρώτην τῆς Ζακύνθου καταστροφήν; Τὴν ἀπορίαν μας ταύτην οὐδεὶς ἄλλος δυνάται νὰ λύσῃ πλὴν τῶν διευθυνόντων τὸν τεκτονισμόν τῆς Ελλάδος.
Παρὰ διαφόρων Μεγ. Αν, ἀπεστάλησαν ἤδη πρὸς τὴν Μ. ᾿Αν. τῆς Ἑλλάδος ποσὰ ἀξιόλογα ὑπὲρ τῶν ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντων Ζακυνθίων.
Τὸ ὑπόλοιπον τῶν συλλεχθεισῶν ἐνταῦθα συνδρομῶν μετὰ τῶν ξένων τοιούτων ἀποτελεῖ ποσόν, ὡς ἐμάθομεν, ὑπερβαῖνον τὰς δραχ. τρισχιλίας ὅπερ καλῶς θὰ ἔπραττεν ἡ Μεγ. Αν’, νὰ καταθέσῃ παρὰ τῇ ἐνταῦθα Κεντρικῇ ὑπὲρ τῶν Ζακυνθίων ἐπιτροπῇ, ὅπως οὕτω διατεθῇ ὑπὲρ τῶν πασχόντων.
Δὲν εἴμεθα ποσῶς ὑπὲρ τῆς ἰδέας ὅτι ὁ τεκτονισμὸς πρέπει νὰ ἐνεργῇ ἀνεξαρτήτως· ἡ τοιαύτη ἀνεξάρτητος ἐνέργεια αὐτοῦ ὀλίγον μὲν συμφωνεῖ πρὸς τὰς ἀρχάς του, ματαιοί δ’ ἐξ ἄλλου σχεδὸν τὸν σκοπόν, δι’ ὃν συνελέχθησαν αἱ συνδρομαί.
Α. Βρυζάκης.
[Οι σεισμοί που έπληξαν τη Ζάκυνθο το 1893 ήταν μια σειρά καταστροφικών δονήσεων, με κυριότερη αυτή της 17ης Απριλίου, που προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές. Χωριά όπως το Κερί, το Γαϊτάνι, η Λιθακιά και ο Αγαλάς ισοπεδώθηκαν, ενώ στην πόλη χιλιάδες σπίτια κατέρρευσαν ή υπέστησαν σοβαρές ζημιές.
Κύρια Στοιχεία Σεισμικής Δραστηριότητας 1893:
19 Ιανουαρίου 1893: Ισχυρός σεισμός προκαλεί ζημιές, καταστρέφοντας τη φυλακή στο Κάστρο και το θέατρο-όπερα.
17 Απριλίου 1893: Ο κύριος σεισμός προκαλεί ολοκληρωτική καταστροφή σε χωριά (Κερί ) και μεγάλες ζημιές στην πόλη (2.000 σπίτια κατεστραμμένα, 1.700 σοβαρές ζημιές).
Νοέμβριος 1893: Συνεχείς μετασεισμοί (ειδικά στις 6 και 23/11), προκαλώντας πτώση των σταυρών στον Άγιο Μάρκο.
Συνέπειες και Περιγραφές:
Καταστροφές: Εκτός από τα σπίτια, ισοπεδώθηκαν εκκλησίες και δημόσια κτίρια.
Γεωλογικά φαινόμενα: Στο Κερί αναφέρθηκε εμφάνιση πίσσας, ενώ κοντά στον Αγαλά σημειώθηκαν καταρρεύσεις βράχων.
Αντίκτυπος: Ο σεισμός έγινε αισθητός σε Πάτρα, Πύργο, Μεσολόγγι και Κέρκυρα. Η καταστροφή προκάλεσε μεγάλο κύμα συμπαράστασης και εράνους, όπως αναφέρει η εφημερίδα «ΚΥΘΗΡΑ».
Η χρονιά αυτή χαρακτηρίστηκε από συνεχή σεισμική έξαρση, η οποία δοκίμασε σκληρά το νησί, γνωστό για την υψηλή σεισμικότητά του.
