Στο “Τοπίο Εορτασμών” του ο Αείμνηστος Διονύσης Φλεμοτόμος ανάφερε τα εξής για την μεγάλη εορτή του Αγίου Γεωργίου: Η μεγαλύτερη γιορτή του Απρίλη γίνεται προς τιμήν του Λαοφιλούς Αγίου Γεωργίου. Η γιορτή αυτή θεωρείται πανηγυρική και Αναστάσιμη. Για τον λόγο αυτό, αν συμπέσει με την περίοδο της Μεγάλης Σαρακοστής ή της Μεγάλης Βδομάδας, περίοδο προετοιμασίας και πένθους, μετατίθεται για την Νια Δευτέρα, την δεύτερη δηλαδή ημέρα του Πάσχα.
Στην Ζάκυνθο το χαρακτηριστικό της γιορτής ήταν οι περίφημοι ιππικοί αγώνες, οι οποίοι πραγματοποιούνταν στην ιστορική εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Πετρούτσου στην χώρα του νησιού. Σε αυτούς οι έφιπποι συμμετέχοντες συναγωνίζονταν για τις επιδόσεις τους, αλλά και για την καλύτερη εμφάνιση των αλόγων τους. Έτσι τιμούσαν τον κατεξοχήν καβαλάρη Άγιο, τον κοσμαγάπητο Τροπαιοφόρο Άγιο Γεώργιο.
Χαρακτηριστικό έδεσμα του πανηγυριού και της γιορτής ήταν το περίφημο τεράστιο σφουγγάτο. Τα σφουγγάτα φτιαχνόταν από χτυπημένα αυγά και βούτυρο και είχε σπογγοειδή μορφή, στην οποία οφείλεται και το όνομά του. Η εκκλησία πουλούσε μπουλέτες (χάρτινα δελτία), τις οποίες αγόραζαν οι πανηγυριστές. Μετά το τέλος των αγώνων, ακολουθούσε κλήρωση και ένας τυχερός κέρδιζε το σφουγγάτο. Όμως ήταν δύσκολο να το μεταφέρει ατόφιο σπίτι του, αφού πολλοί ήταν εκείνοι που στον δρόμο προσπαθούσαν να κλέψουν κομμάτια.
Ιππικοί αγώνες γίνονταν την ίδια μέρα και στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο χωριό Μέσω Γερακαρίο, τους οποίους παρακολουθούσε πλήθος κόσμου, που έφτανε εκεί από τα γύρω χωριά αλλά και από την πόλη. Μάλιστα, ο νικητής εδώ, έμπαινε έφιππος στην εκκλησία και προσκυνούσε την εικόνα του Μεγαλομάρτυρα που βρισκόταν στην καθέδρα της. Ως έπαθλο στους αγώνες αυτούς δινόταν παλιότερα ένα κλαδί δάφνης και αργότερα μια λαμπριάτικη κουλούρα, δηλαδή πολυτελές και καλοζυμωμένο, γιορταστικό ψωμί. Στην συνέχεια ακολουθούσε γλέντι στο σπίτι εκείνου που κέρδιζε στους αγώνες.
Το όνομα Γεώργιος στην Ζάκυνθο έχει το χαϊδευτικό Τζώρτζης και το θηλυκό του Τζωρτζίνα.
OI NAOI ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΗΝ ΖΑΚΥΝΘΟ
Ψάχνοντας το βιβλίο του ΝΤΙΝΟΥ ΚΟΝΟΜΟΥ: “Εκκλησίες και Μοναστήρια στην Ζάκυνθο”, διαβάζουμε για τους εξής Ναούς του Αγίου Γεωργίου: 1) Του Πετρούτσου, εκκλησία σωζόμενη άλλοτε στο νότιο άκρο της πόλεως. Στην ίδια εκείνη θέση όπως μνημονεύει ο χρονικογράφος Διονύσιος Βαρβιάνης, υπήρχε το 1478 η αρχική εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Οι αξιόλογες εικόνες από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Πετρούτσου σώζονται σήμερα στο Μουσείο και στον Ιερό Ναό Αναλήψεως. 2) Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου στα Γκρεμνά ή των Κρημνών. 3) Άγιος Γεώργιος στο Μέσω Γερακαρίο σωζόμενη τον 15ο αιώνα και χτισμένη σ’ άγνωστη εποχή, σύμφωνα με την εγχώρια παράδοση, στην περιοχή ενός αρχαίου ειδωλολατρικού ναού του Απόλλωνα. Το 1897 οι εκκλησίες Άγιος Γεώργιος και Αγία Τριάδα του ιδίου χωριού ενώθηκαν με την αυθόρμητη θέληση των ενοριτών και αποτέλεσαν μία ενορία. 4) Άγιος Γεώργιος στο Κάστρο. Όπως όλες οι εκκλησίες του Κάστρου, έτσι και αυτή εξαφανίστηκε από παλιότερους σεισμούς χωρίς να αφήσει κανένα ίχνος. 5) Άγιος Γεώργιος στο Βόϊδι. Εκκλησία και Μοναστήρι σωζόμενα σ’ ένα μικρό νησάκι βορειοδυτικά της Ζακύνθου όπου ήταν ενωμένο άλλοτε με την στεριά. Το νησάκι αυτό, Βόϊδι, ή Καλόγερος ή Φίλιππος (Fra Filippo) ή νησί των Τριανταεννέα (Trentanove), καταστράφηκε από τους σεισμούς του 1840, 1893 και 1953. 6) Άγιος Γεώργιος στο Λούρο. 7) Άγιος Γεώργιος στο Καλουπάκη. Στην περιφέρεια του χωριού Ρωμήρι της οικογένειας των Μαρτινέγκων. Η εκκλησία υπήρχε από το 1843. 8) Άγιος Γεώργιος ο Καμαριώτης του Κομούτου. Εκκλησία χτισμένη με κοινό έρανο απέναντι από το αρχοντικό της οικογένειας Κομούτων, λίγα μέτρα πριν από την Πλατεία του Αγίου Μάρκου. 9) Άγιος Γεώργιος του Λατίνου ή των Φιλικών. Εκκλησία στην τοποθεσία Ψήλωμα χτισμένη από τον Γεώργιο Λατίνο τον 17ο αιώνα. Στο διπλανό κελί (έχει εξαφανιστεί πια με τους σεισμούς), γινόταν η μύηση των αγωνιστών της Εθνεγερσίας από τον τον πρόσφυγα Ηπειρώτη Ιερωμένο Άνθιμο Αργυρόπουλο, σε μίαν εικόνα του Χριστού που σώζεται σήμερα στην εκκλησία και ονομάζεται “Τρίμορφο”. 10) Άγιος Γεώργιος στο πάνω χωριό στο Καταστάρι. Εκκλησία σωζόμενη πριν από το 1953. 11) Άγιος Γεώργιος στο χωριό Άγιος Δημήτριος. 12) Άγιος Γεώργιος του Αρβανιτάκη στο χωριό Λαγκαδάκια. 13) Άγιος Γεώργιος του Κατραμή στο χωριό Χουρχουλίδι. 14) Άγιος Γεώργιος στο Σαρακινάδο. 15) Άγιος Γεώργιος στο χωριό Γαλάρο. 16) Άγιος Γεώργιος στο Γαϊτάνι. 17) Άγιος Γεώργιος ή Αγία Ελένη, Μοναστήρι στα σύνορα του Αγίου Κήρυκα. 18) Άγιος Γεώργιος στον Βασιλικό. Άλλες ομώνυμες εκκλησίες στα χωριά: Λιθακιά (του Σιγούρου Δεσύλλα), Κοιλιωμένος, Ρόϊδο (του Διαμαντή), Εξωχώρα (των Μαρίνων), Σαρακινάδο, (Μετόχι της Μονής Στροφάδων), Σκουλικάδο (εξωκκλήσι Αγίου Γεωργίου των Κρημνών), Καληπάδος (του Κοπανά), Τραγάκι (του Σκιαδαρέση), άλλη των Κομούτων και άλλη του Δανίλη, Λαγοπόδο (του Μαρκουτσά), Φιολίτι (των Κλαυδιαναίων), Μουζάκι (στην Παλιοχώρα), ιδιοκτησία Μοναστηριού Νικολακάδου, Πισινώντας, Άγιος Δημήτριος, (ανήκε το 1815 στον Αναστάσιο Σταμίρη), Άμπελος, Αργάσι – Κήποι (των Λογοθετών), Ακρωτήρι. Επίσης η ιστορική εκκλησία του Αγίου Γεωργίου Στροφάδων εκεί που ήταν ο τάφος του Πολιούχου Ζακύνθου Αγίου Διονυσίου.
Στην χαρακτηριστική φωτογραφία είναι ο παλιός Ναός του Αγίου Γεωργίου των Κρημνών.
Ο Πύργος στον Άγιο Γιώργη στα Γκρεμνά
Η καθέδρα του Αγίου Γεωργίου στον Άγιο Γεώργιο των Φιλικών.
Ο Άγιος Γεώργιος στο πάνου χωριό στο Καταστάρι (φωτογραφία: Διονύσιος Φλεμοτόμος).
Ο Άγιος Γεώργιος των Κομούτων. Φωτογραφία από το αρχείο του κ. Λευτέρη Ταταρίδη.
