Από την απελπισία του θανάτου στον θρίαμβο της Ανάστασης…
Ο Σταυρός του Χριστού και η Ανάστασή Του είναι άμεσα συνυφασμένα στη χριστιανική διδασκαλία, μια διδασκαλία που είναι απότοκο της ίδιας της εμπειρίας της Εκκλησίας στην εν Χριστώ ζωή. Για την ακρίβεια δεν είναι διδασκαλία, είναι βίωμα εν Χριστώ∙ ο Σταυρός και η Ανάσταση είναι καρπός ζωής του Χριστιανού που ζει στον παρόντα κόσμο την εν Χριστώ αγάπη.
Κατά την πορεία του Χριστού την Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα ζούμε μαζί με τον Χριστό το πάθος, τον θάνατό του και την Ανάσταση. Ο Χριστός οδηγείται εκουσίως στον θάνατο προκειμένου να λυτρώσει το άνθρωπο από την αμαρτία, τη φθορά και τον θάνατο. Ο άνθρωπος εξαιτίας του προπατορικού αμαρτήματος βίωσε την έξοδό του από τον Παράδεισο, την απομάκρυνσή του από τον Θεό∙ διέρρηξε τη σχέση του με τον Θεό. Η Πτώση του ανθρώπου είναι άμεση επίπτωση του προπατορικού αμαρτήματος. Έτσι, ο άνθρωπος εισήλθε στη σφαίρα της φθοράς, της αρρώστιας, του πόνου και του θανάτου. Ο Θεός εξαιτίας της απέραντης αγάπης του για τον άνθρωπο έστειλε τον Υιό του προκειμένου να λυτρωθεί ο άνθρωπος.
Το απολυτρωτικό του έργο του Θεού κορυφώνεται με την σάρκωση του Λόγου, με την ενανθρώπιση του Λόγου, στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Ο Χριστός πριν εισέλθει πανηγυρικά στα Ιεροσόλυμα ανασταίνει τον φίλο του Λάζαρο. Ο Χριστός έτσι προβάλλεται ως Κύριος της ζωής και του θανάτου- όχι συμβολικά, αλλά κυριολεκτικά. Τα λόγια που λέει στην Μάρθα δεν έχουν συμβολικό περιεχόμενο, αλλά κυριολεκτικό : «ἐγώ εἰμί ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή. ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, κἄν ἀποθάνῃ, ζήσεται∙ καὶ πᾶς ὁ ζῶν καὶ πιστεύων εἰς ἐμέ οὐ μὴ ἀποθάνῃ εἰς τὸν αἰώνα» (Ιω 11, 24-26). Ύστερα από λίγο ο Ιησούς στέκεται μπροστά από τον σπηλαιώδη τάφο του Λαζάρου και αναφωνεί : «Λάζαρε, δεῦρο ἔξω∙ καὶ ἐξῆλθεν ὁ τεθνηκὼς δεδεμένος τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας κειρίαις, καὶ ἡ ὄψις αὐτοῦ σουδαρίῳ περιεδεδέτο» (Ιω, 11, 44).
Ακολουθεί η είσοδος του Χριστού στα Ιεροσόλυμα και όλη η πορεία του προς τον Γολγοθά. Ο Χριστός προδίδεται, βασανίζεται φρικτά, καταδικάζεται σε θάνατο, ταπεινώνεται με κάθε τρόπο και βαδίζει την οδό του μαρτυρίου. Σταυρώνεται και πεθαίνει επί του Σταυρού.
Τη Μεγάλη Πέμπτη ο ιερέας φέροντας τον Σταυρό του Χριστού ψάλλει «Σήμερον κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου ὁ ἐν ὕδασι τὴν γῆν κρεμάσας.», ο Δημιουργός του Κόσμου είναι πανω στον Σταυρό. Ακολουθούν τα βασανιστήρια και η ταπείνωση, τα Πάθη του Χριστού :
«Στέφανον ἐξ ἀκανθῶν περιτίθεται ὁ τῶν ἀγγέλων Βασιλεύς.
Ψευδῆ πορφύραν περιβάλλεται ὁ περιβάλλων τὸν οὐρανὸν ἐν Νεφέλαις.
Ράπισμα κατεδέξατο ὁ ἐν Ἰορδάνῃ ἐλευθερώσας τὸν Ἀδάμ.
Ἥλοις προσηλώθη ὁ Νυμφίος τῆς Ἐκκλησίας.
Λόγχῃ ἐκεντήθη ὁ Υἱὸς τῆς Παρθένου.
Όμως, στην απόληξη, ο υμνωδός δεν αφήνει τον πιστό να βυθιστεί στην απελπισία. Τη στιγμή της έσχατης ταπείνωσης του Χριστού ξεπροβάλει το ελπιδοφόρο φως της Ανάστασης :
«Προσκυνοῦμεν σου τὰ πάθη, Χριστέ.
Δεῖξον ἡμῖν καὶ τὴν ἔνδοξόν σου ἀνάστασιν»
Τη στιγμή της κορύφωσης του πάθους του Χριστού, τη στιγμή που ο Λόγος του Θεού «κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου», που υφίσταται βασανισμούς απάνθρωπους και φρικώδη θάνατο, εκείνη τη στιγμή εκφράζεται και η προσδοκία της ανάστασής Του, του θριάμβου Του επί του θανάτου.
Η κραυγή του Χριστού πάνω στον σταυρό « «ἠλί ἡλί, λιμά σαβαχθανί; τοῦτ’ ἐστί, Θεέ μου Θεέ μου, ἱνατί με ἐγκατέλειπες;» (Μτ 27, 46) σύμφωνα με πατέρες της Εκκλησίας ερμηνεύεται ως εξής : ο Ιησούς πάνω στον σταυρό, στην ύστατη στιγμή του πάθους Του, εμφανίζεται ως «εκπρόσωπος» της σύνολης ανθρωπότητας που έχει περιπέσει στην αμαρτία και στην οδύνη, στον θρήνο και στα βάσανα και αγωνιά να βρει στήριγμα στον Θεό. Και ο σταυρικός θάνατος του Χριστού, η θυσία του Χριστού πάνω στον σταυρό, ακριβώς αυτό προσφέρει στην ανθρωπότητα, τη λύτρωση από την αμαρτία, τη φθορά και τον θάνατο.
Ο θάνατος του Χριστού στον Σταυρό σήμαινε και την τριήμερη κάθοδό Του στον Άδη, την «εισβολή» Του στο βασίλειο της φθοράς και του θανάτου, έναν τόπο θανάσιμης αγωνίας. Όμως, έτσι ο Χριστός νίκησε τον ίδιο τον θάνατο, καθώς η ίδια η πηγή της ζωής βρέθηκε μέσα στο βασίλειο του θανάτου :
Ἡ ζωὴ ἐν τάφῳ, κατετέθης Χριστέ,
καὶ Ἀγγέλων στρατιαὶ ἐξεπλήττοντο,
συγκατάβασιν δοξάζουσαι τὴν σήν.
Ἡ ζωὴ πῶς θνῄσκεις;
πῶς καὶ τάφῳ οἰκεῖς;
τοῦ θανάτου τὸ βασίλειον λύεις δέ,
καὶ τοῦ ᾅδου τοὺς νεκροὺς ἐξανιστᾶς.
Και πράγματι, μετά από τρεις ημέρες ο Χριστός είναι αναστημένος. Όταν η «Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Μαρία ἡ τοῦ Ἰακώβου καὶ Σαλώμη ἠγόρασαν ἀρώματα ἵνα ἐλθοῦσαι ἀλείψωσιν αὐτόν» συναντούν έκπληκτες στον κενό τάφο του Ιησού Χριστού έναν «νεανίσκον καθήμενον ἐν τοῖς δεξιοῖς περιβεβλημένον στολὴν λευκήν» ο οποίος σε θριαμβικό τόνο αναγγέλλει : «Μὴ ἐκθαμβεῖσθε· Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζαρηνὸν τὸν ἐσταυρωμένον· ἠγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε»(Μκ 16, 1-6). Ο Χριστός έχει αναστηθεί.
Η ανάσταση του Χριστού είναι αυτή που καταλύει το κράτος του θανάτου, καταλύει την αμαρτία, την φθορά και τον θάνατο δίνοντας στον άνθρωπο τη δυνατότητα της λύτρωσης, δηλαδή την προοπτική της αιώνιας ζωής. Με τον Σταυρό και την Ανάσταση του Χριστού μπόρεσε ο άνθρωπος να κερδίσει την προοπτική της αιώνας ζωής.
Κατά την αναστάσιμη λειτουργία ξεχωρίζει ο Κατηχητικός Λόγος του Ιωάννου Χρυσοστόμου (Ιωάννου Χρυσοστόμου, «Λόγος Κατηχητικός εἰς τὸ ἅγιον Πάσχα», PG 59, στ.721-724). Ο λόγος αυτός ξεχωρίζει για τον πανηγυρικό του τόνο και το αισθήματα ανείπωτης χαράς και αγαλλίασης που εκπέμπει. Στον λόγο αυτό η Ανάσταση του Χριστού είναι μια πραγματική γιορτή, ένα τραπέζι γιορτινό όπου καλείται ο καθένας μας να λάβει μέρος. Σε πανηγυρικό τόνο ο Ιωάννης Χρυσόστομος καλεί τους πάντες να λάβουν μέρος στο πασχάλιο δείπνο : «Ἡ τράπεζα γέμει, τρυφήσατε πάντες.» Ακόμη κι αυτοί που έχουν αργοπορήσει να προσέλθουν στο «γιορτινό τραπέζι», κι αυτοί είναι ευπρόσδεκτοι. Γιατί το απροσμέτρητο έλεος του Θεού και η απέραντη αγάπη του αγκαλιάζει όλους τους ανθρώπους. Με την ανάσταση του Χριστού αίρονται οι διακρίσεις και η κοινωνική διαφοροποίηση των ανθρώπων, όλοι συμμετέχουν στη γιορτή είτε είναι πλούσιοι είτε είναι φτωχοί∙ όλοι συμμετέχουν στο πανηγυρικό γεγονός. Ο θάνατος δεν μπορεί να προκαλεί πλέον τον φόβο και τον τρόμο, γιατί η έγερση του Χριστού από του τάφου σήμανε την οριστική ήττα και εξαφάνιση του θανάτου. Ο θάνατος παύει να είναι ο ανίκητος εχθρός του ανθρώπου, γιατί με την κάθοδο του Χριστού στον Άδη, ο θάνατος οριστικά εξολοθρεύτηκε και ο άνθρωπος αποτίναξε τα δεσμά του θανάτου, της φθοράς και της αμαρτίας. Και όπως καταλήγει ο Ιωάννης Χρυσόστομος : «Ποῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον; ποῦ σου, ᾅδη, τὸ νῖκος; Ἀνέστη Χριστός, καὶ σὺ καταβέβλησαι· ἀνέστη Χριστός, καὶ πεπτώκασι δαίμονες· ἀνέστη Χριστός, καὶ χαίρουσιν ἄγγελοι· ἀνέστη Χριστός, καὶ νεκρός οὐδεὶς ἐπὶ μνήματος. Χριστός γὰρ ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο»
Καλή Ανάσταση
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΠΑΤΣΙΟΛΑΣ – Υπ. Διδάκτωρ Εκκλησιαστικής Ιστορίας (Καθηγητής στο Γυμνάσιο Κατασταρίου Ζακύνθου).
Η φωτογραφία είναι έργο του Ζωγράφου – Αγιογράφου ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΠΙΑΖΗ, “Η Σταύρωση του Ιησού Χριστού”, 2023, αυγοτέμπερα σε ξύλο με προετοιμασία. Βρίσκεται σε ιδιωτική συλλογή στην Γερμανία.
Η Σταύρωσις – Έργο του Ζακυνθίου Ζωγράφου – Αγιογράφου ΜΠΑΜΠΗ Δ. ΠΥΛΑΡΙΝΟΥ
Εσταυρωμένος Χριστός Λιτανείας – (αμφίπλευρη απεικόνιση), Έργο του ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΠΙΑΖΗ – Ελαιογραφία σε προετοιμασία – Από τον Ι. Ν. Αγ. Θεοφίλου, Α’ Κοιμητηρίου Ζακύνθου.
