Καθώς τα γεγονότα της Μεγάλης Εβδομάδας κορυφώνονται, φθάνουμε στην Αγία
και Μεγάλη Πέμπτη που για την Ορθόδοξη Εκκλησία η ανάμνηση τεσσάρων
γεγονότων τιμάται κι ευλαβώς εορτάζεται. Πρόκειται για τον Ιερό Νιπτήρα, το
Μυστικό Δείπνο, την προσευχή του Κυρίου στη Γεσθημανή και την προδοσία του
Ιούδα. Τα δύο πρώτα γεγονότα συνδέονται άμεσα μεταξύ τους εννοιολογικά και
πρακτικά αποτελώντας το τέλειο πρότυπο εσωτερικής αυτοκριτικής που αποτελεί
προϋπόθεση για την ιδανική κοινωνική συμβίωση.
Ο Ιερός Νιπτήρας είναι το πλύσιμο των ποδιών των μαθητών του Χριστού από τον
ίδιο και παράλληλα η υπέρτατη φανέρωση της ταπεινοφροσύνης και της διακονίας. Ο ίδιος ο Κύριος και Θεός, προβαίνει σε μια πράξη δούλου. Καταδέχτηκε να πλύνει τα πόδια των μαθητών του. Ο Ανώτερος υπηρετεί της κατωτέρους. Το Θείον υποβιβάζεται μπροστά στο ανθρώπινον. Αυτή η πράξη δηλώνει ότι αν κάποιος θέλει να αναγνωρίζεται μέσα στην κοινωνία και να τυγχάνει, του σεβασμού και της αποδοχής του πλησίον του θα πρέπει να είναι ταπεινός και να έχει τη διάθεση της διακονίας. Διακονία είναι η ανιδιοτελής προσφορά στο συνάνθρωπο. Η προσφορά
που δεν περιμένει ανταλλάγματα, η δίχως υστεροβουλία και δουλική εξάρτηση.
Ο Μυστικός Δείπνος επιτελέστηκε ακολούθως και είναι το τελευταίο δείπνο του
Ιησού με τους μαθητές του. Τότε παραδόθηκε η Θεία Ευχαριστία στους ανθρώπους.
Τότε για πρώτη φορά πραγματοποιήθηκε το Άγιο αυτό μυστήριο δια του οποίου
δωρίζεται στον άνθρωπο η σωτηρία κι ανοίγει η οδός για την αιώνια ζωή. Προηγείται ο Ιερός Νιπτήρας του Μυστικού Δείπνου και αυτή η ακολουθία των γεγονότων σημαίνει για τον πιστό, πως πρέπει να έχει ταπείνωση και διάθεση ανιδιοτελούς προσφοράς στο συνάνθρωπο για να αξιωθεί της Θείας Μετάληψης. Η ψυχή του πιστού και μέσω του Μυστηρίου της Ιεράς Εξομολογήσεως απαλλάσσεται από κάθε εγωιστική διάθεση και συμπεριφορά, άρα μεταστρέφεται ο νους και οι πράξεις του, αποδέκτης των οποίων είναι ο πλησίον. Η ύψιστη λατρευτική πράξη για τον πιστό είναι η συμμετοχή στη Θεία Ευχαριστία της οποίας πρέπει να προηγείται η έμπρακτη αγάπη. Ο παραμερισμός του εγωισμού και των παθών προκειμένου να εκφραστεί απλόχερα η διακονία είναι η μόνη οδός για τη Θεία Μετάληψη. Η πορεία προς το καθ΄ ομοίωσιν. είναι δύσκολη κι ανοδική αλλά όχι ανθρωπίνως αδύνατη με φωτεινά παραδείγματα τους Αγίους της Εκκλησίας μας.
Εικόνα 1 – Ο Χριστός πλένει τα πόδια των Αποστόλων. Ορθόδοξη εικόνα της σχολής του Πσκοφ, 16ος αι.
Η Προσευχή του Ιησού στη Γεσθημανή δηλώνει την απόλυτη ταπείνωση, την
υπακοή στο θέλημα του Θεού Πατέρα και την ανθρώπινη αγωνία Του μπροστά στο
μαρτύριο. Φανερώνει την ελεύθερη αποδοχή του θείου σχεδίου για τη σωτηρία του
ανθρώπου, επιβεβαιώνοντας τη διπλή Του φύση (θεία και ανθρώπινη) λίγο πριν τη
σύλληψή Του. Κατά την προσευχή ο άνθρωπος «σπάζει» τα δεσμά του εγωισμού
προκειμένου να ενωθεί πνευματικά με τον Κύριο όπως κι Αυτός ενώθηκε με το Θεό Πατέρα. Όντας Θεός και ο Ίδιος, κατά την ανθρώπινη φύση Του, έπρεπε να διέλθη τον αγώνα της πλήρους κενώσεως και προσευχήθηκε ως άνθρωπος. Με την προσευχή ο άνθρωπος εισέρχεται σε κοινωνία με το Θεό αρκεί αυτή η πράξη να γίνεται με βασική προϋπόθεση την αγάπη, την ταπείνωση και τη διάθεση αναγνώρισης των σφαλμάτων.
Η προδοσία του Ιούδα αποτελεί γεγονός που καταδεικνύει την πνευματική πτώση
του ανθρώπου. Ο Ιούδας πρόδωσε το Χριστό με ένα φιλί, έναντι τριάκοντα αργυρίων που έλαβε από τους Φαρισαίους, κάνοντας το όνομά του συνώνυμο με την έννοια της προδοσίας στο πέρασμα των αιώνων. Ο Ιούδας είχε σε μεγάλο βαθμό μέσα του το πάθος της φιλαργυρίας, από το οποίο ο διάβολος τον παρέσυρε και έπραξε αυτή τη μεγάλη αμαρτία. Με τον ίδιο τρόπο, προσπαθεί να εκμεταλλευτεί και το όποιο δικό μας πάθος υπερτερεί των υπολοίπων, όπως ο εγωισμός, η φιλαυτία, η φιλαρχία, η δειλία και πολλά άλλα, ώστε να φθάσουμε στο σημείο να προδώσουμε τον Κύριο. Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης, η Εκκλησία μάς εφιστά την προσοχή όταν στο τροπάριο «Ὅτε οἱ ἔνδοξοι μαθηταί» λέει «φεῦγε ἀκόρεστον ψυχήν τήν διδασκάλῳ τοιαῦτα τολμήσασαν», προτρέποντάς μας, αφού πρώτα μας υποδικνύει το σφάλμα και το τέλος του Ιούδα, να αποφεύγουμε ανάλογες πράξεις, που προκύπτουν από τον εμπαθή εαυτό μας. Για να το επιτύχουμε αυτό πρέπει να ελέγχουμε συνεχώς την πνευματική μας κατάσταση, να μη δικαιολογούμε τα πάθη μας, ακόμα και τα πολύ μικρά, διότι αυτά γίνονται στη συνέχεια αιτία μεγαλύτερων κακών και να πορευόμαστε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Ξανά διαπιστώνουμε όπως και στην περίπτωση της προσευχής, πως σημασία δεν έχει η πράξη αλλά τα κίνητρά της. Ο Ιούδας φίλησε τον Κύριο και δάσκαλό του αλλά τον πρόδωσε. Το φιλί του Ιούδα ήταν φιλί προδοσίας κι όχι αγάπης. Επομένως οι πράξεις μας κρίνονται ευάρεστες στο Θεό αν γίνονται με κίνητρο την αγάπη κι όχι το φόβο της τιμωρίας αν δεν εφαρμόσουμε το θείο λόγο, ούτε με κίνητρο την ανταπόδοση. Με όλες αυτές τις θείες προτροπές πρέπει να βαδίσουμε όχι μόνο τις Άγιες αυτές ημέρες αλλά κι όλο το χρόνο. Στο νησί μας, οι Ακολουθίες της Εκκλησίας μας ακολουθούν ένα ιδιότυπο μέλλος το οποίο ακολουθείται και στις ψαλμωδίες της Μ. Εβδομάδας. Το ψαλμικό ιδίωμα της πολυφωνίας πληρεί το εσωτερικό των ναών και γεμίζει την ψυχή των πιστών με έντονα συναισθήματα αρμόζοντα στο νόημα των ημερών. Κλείνεται η αναφορά μας στα γεγονότα της Μ. Πέμπτης με οπτικοακουστικό υλικό, χαρακτηριστικό της ημέρας και του τόπου.
Δείτε https://www.youtube.com/watch?v=-jW7_s_vu48&list=RD-jW7_s_vu48&start_radio=1
Εικόνα 2 – Ο Μυστικός Δείπνος, Μονή Ιβήρων Αγίου Όρους
ΖΩΗ ΡΕΤΣΗ – Εκπαιδευτικός Κλ. ΠΕ01 (Θεολόγος)
Η κεντρική φωτογραφία του άρθρου είναι έργο του Ζωγράφου – Αγιογράφου ΜΠΑΜΠΗ Δ. ΠΥΛΑΡΙΝΟΥ “Ο Νιπτήρας”, Τοιχογραφία στην Θεολογική Σχολή Αθηνών, 2020.
