Μεγάλη Τρίτη βράδυ… Του Δημ. Σ. Κοριατόπουλου

Για αυτό και όλοι οι μη Ζακυνθινοί Μητροπολίτες μετά από λίγο παραιτούνταν από αυτή τη φιλοδοξία τους και μάθαιναν να ψάλλουν Ζακυνθινά.

Όπως φαίνεται και από το παρακάτω χρονογράφημα του Δ. Κοριατόπουλου, όλος ο λαός πήγαινε στις περιπτώσεις αυτές στο Δεσπότη επιδεικτικά κόντρα, μέχρι ο τελευταίος να …μετανοήσει. Κι αυτό για λόγους πολιτιστικούς και λόγους τοπικής παράδοσης.]

Η συναισθηματική, ιστορική και παραδοσιακή ακτινοβολία που είχε στο διάβα των αιώνων το ιδιόμελο «ποίημα Κασσιανής μοναχής», συγκεντρώνει ομαδικά τον ορθόδοξο χριστιανικό κόσμο στις εκκλησίες, για να ακούση το Τροπάρι που υπέροχα έχουν τονίσει τόσοι και τόσοι μύστες της εκκλησιαστικής μουσικής. Φυσικά και στην Ζάκυνθο η βραδυά αυτή πλαισιώνεται με κάποια ιδιαίτερη τελετουργικότητα και η κάθε εκκλησία αμιλλάται για την εκτέλεσή του, διαθέτοντας εκλεκτή χορωδία ή τον καλλίτερο ψάλτη της.

΄Οταν, στα 1936, μαζύ με τον μακαρίτη Τασάκη Μερκάτη και τους αγαπητούς μου Νιόνιο Δακουρό και Νιόνιο Παυλόπουλο, αποτελέσαμε το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο της Μητροπόλεως —εφημέριος ο παπα-Μαρίνος— δύο ήσαν οι πρώτες μας «ριζοσπαστικές» αποφάσεις. Να εγκαταστήσουμε στην εκκλησία μόνιμη ηλεκτρική εγκατάσταση, και να συγκροτήσουμε χορωδία Ευρωπαϊκής Εκκλησιαστικής Μουσικής. Και τα δύο, μέσα σε λίγους μήνες, έγιναν πραγματικότης.

Για τη χορωδία το πράγμα ήτο κάπως εύκολο. Υπήρχε μία ερασιτεχνική χορωδία του Κοντούρη με διευθυντή το Χρήστο Ρουσέα, που έκαναν περιοδικές εμφανίσεις στις εκκλησίες της Ζακύνθου. Αυτή προσελήφθη σαν μόνιμη χορωδία του Ναού και έπαιρνε μέρος στη Λειτουργία, στους χαιρετισμούς και σε ό,τι άλλο ήταν τονισμένο σε ευρωπαϊκή μουσική. Οι άλλες Ακολουθίες και Ιεροτελεστίες εσυνέχισαν βέβαια να εκτελούνται με την Ζακυνθινή εκκλησιαστική Μουσική. Φυσικά, μια από τις πανηγυρικές, ας πούμε, εμφανίσεις της χορωδίας ήταν το Τροπάρι της Κασσιανής.

Η «Τσιριμόνια» αυτή δημιουργούσε μία «σουαρέ ντε γκαλά» για την εκκλησία. Εκείνο το βράδυ δεν ήταν μόνο η αφάνταστη συρροή του κόσμου, που καταργούσε το αδιαχώρητο. Ήταν και το ότι έδιναν το «παρών» όλες σχεδόν οι Αρχές και η «καλή κοινωνία» της πόλης, που οι περισσότεροι απιστούσαν στις ενοριακές τους εκκλησίες, για να ακούσουν τον Κοντούρη και τον Αρβανιτάκη στη Μητρόπολη.

Ο Μακαρίτης Δεσπότης Χρυσόστομος, [Ο Πειραιώτης,  εκείνος της διάσωσης των Εβραίων], ποτισμένος με τη Βυζαντινή Μουσική,  διεφώνησε και πήρε των «ομματιών» του, πήγε στους Αγίους Πάντες και έψαλε Βυζαντινά. Αυτό φυσικά δεν επηρέασε τους Ζακυνθινούς στο ελάχιστο, που είναι γνωστή η απέχθειά τους στον αμανέ της βυζαντινοθρηνωδίας.

Ας αφήσουμε τώρα την ιστορία και ας πάμε στη Μητρόπολη:

«Δόξα πατρί και υιώ και Αγίω Πνεύματι… Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις…». Εννιάμιση, ακριβώς, αρχίζει η χορωδία, πίσω από το καφασωτό γυναικωνίτη. Σταθήτε να τους θυμηθώ… Χρ. Ρουσέας, Γιάννης Κουντούρης, Σπύρος Αρβανιτάκης, Σπύρος Στρούζας, Γιώργης Κωστής, Δήμος Σπαθάτος, Γιάννης Μαγγιώρος, Γιάννης Μανταλάς, Νίκος και Γιακουμής Μακρής, Νιόνιος Λαμπίρης, Νιόνιος Στάβερης, Γιάννης Σολωμός, Γιάννης Στάμος, Πιέρρος Πανταζής, Χρήστος Δημητρόπουλος, Γιώργης Τσιρόπουλος, Γιώργης Κολποδίνος, Σπύρος Λάγιος.

Στο παγκάρι, μαζί μας, όσες από τίς Αρχές τού τόπου μπορούσαν να φιλοξενηθούν. Μέσα στη θαμπούρα του παρελθόντος, που λιγοστεύει τη μνήμη, ξανοίγω το σεβαστό μου, πρόεδρο τότε, των Πρωτοδικών κ. Μάνεση, τον τότε Πρωτόδικη και σήμερα Αρεοπαγίτη κ. Ζαφειρόπουλο, το μακαρίτη ημισυμπολίτη πρωτόδικη Σπανέα και τον συνάδελφό του αληθινά Ζακυνθινολάτρη — που χάθηκε κι’ αυτός πρόωρα — Γιώργο Λάντζ, τον αείμνηστο, Εισαγγελέα Λασσαδό, με τις γυναίκες των και τα πιο μεγάλα από τα παιδιά τους, που είχαν πολιτογραφηθή «Ζακυνθινοί», στον τομέα των ωραίων θρησκευτικών παραδόσεων του νησιού μας και που ακόμη, εκείνοι που ζουν μας κάνουν την τιμή να παίρνουν την εφημερίδα αυτή και να παρακολουθούν κάθε τι που το άφορα με στοργή και ενδιαφέρον.

Τα χρυσάφια και τα ασήμια της ατίμητης εκκλησιάς αστράφτουν κάτω από το άπλετο φως των ηλεκτρικών κεριών και των λαμπτήρων. Η ανταύγειά τους δίνει στους υπέροχους «Καντούνηδες και Κουτούζηδες» κάποιαν έκφραση ακόμα περισσότερο ζωντανή. Ο επιβλητικός «Ελκόμενος» με τα αμέτρητα λιανοκέρια, που τον φωτίζουν φαίνεται σαν οικοδεσπότης που, με δεμένα τα χέρια, ευλογεί με το βλέμμα, εκείνους που ήλθαν να τον προσκυνήσουν!.. «…Κρότον τοις ωσί ηχηθείσα»… Τι ωραία η κορώνα τού Αρβανιτάκη!..

Ας δώσουμε μια ματιά στο μεταξύ από το παγκάρι, το ευρύχωρο «παγκάρι – εξέδρα», στο εκκλησίασμα. Πλάι μας η αξέχαστη και αγαπημένη της Ζακύνθου Νανά Λούντζη. Το μάτι της ψυχής φτερουγίζει και συναντά οικογένειες… ονόματα! Μερκάτη, Γαήτα, Καρρέρ, Αρβανιτάκη, Παρπαρία, Κόκλα, Μακρή, Καιροφύλακος, Στραβοπόδη, Λαλώτη, Καρβελά, Δεσύλλα, Δικόπουλου, Πλανήτερου, Νέγκα, Ρώσση, Κομούτου, Σιγούρου, Τσιλιμίγκρα, Βαρβιάνη, Μπαμπάση, Σαμιώτη, Κυβετού, Μάνεση, Τυρογαλά… Πόσα από αυτά αφάνισε ο χρόνος. Πόσοι λίγοι μένουν μαζί με τους επίσης λίγους καινούργιους πιστούς, για να συνεχίσουν την παράδοση!..

…«Μη με την σην δούλην, παρίδης, ο αμέτρητον έχων το έλεος!»… Τελείωσε το τροπάρι, αφού κράτησε είκοσι ολόκληρα λεπτά… Ο παπα- Μαρίνος στη μεσινή θύρα κάνει την απόλυση. Προχωρούμε να συγχαρούμε τους εκτελεστάς, αφού στο μεταξύ τα… «ωραία!», «και του χρόνου!», δίνουν και παίρνουν. Και έτσι τελειώνει η Αλησμόνητη εκείνη θρησκευτική βραδυά…

Τώρα; Προσπαθώ, συνδυάζοντας τα πάντα για να το επιτύχω, να βρίσκομαι πάντα τη Μεγάλη Τρίτη το βράδυ στη Ζάκυνθο, για να ακούσω το τροπάρι από τη χορωδία. Το ακούνε όμως τα αφτιά μου! Η σκέψη μου ταξιδεύει πάντα σ’ εκείνο που πέρασε. Οι καλοί και Αξιοθαύμαστοι Επίτροποι που αγωνίζονται για να χαρίσουν στην πόλη μια μεγαλοπρεπή καινούργια εκκλησία, θα μπορέσουν, τάχα, να ξαναδώσουν σ’ αυτή την Εκκλησία ψυχή; Την ψυχή που είχε η χαμένη Μητρόπολη;»

Το Άρθρο δημοσίευσε ο Εκδότης των Εκδόσεων “ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ” κ. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΒΙΤΣΟΣ και, ευχαρίστως,  μού το παραχώρησε προς δημοσίευση.

Το βιβλίο του Δημήτρη Κοριατόπουλου και το άρθρο του για την Μεγάλη Τρίτη.