Ξεκινώντας τα λαογραφικά μας, κάποτε η κ. ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΛΟΥΝΤΖΗ έγραψε:
«Από τον Άγιο Λάζαρο ως τη Φανερωμένη εφύτευσα βασιλικό και βγήκε μενουδέλι» – Ζακυνθινό σκωπτικό δίστιχο, αναφερόμενο στις ομώνυμες συνοικίες της πόλης της Ζακύνθου. Με την εορτή του Λαζάρου τιμάμε “την υπό Χριστού Ανάστασιν φίλου Του Λαζάρου”. Ο Λάζαρος από τη Βηθανία, φίλος του Ιησού, ασθένησε και απέθανε, όμως μετά τέσσερις ημέρες ανεστήθη από το Χριστό, δια να δοξαστεί ο Υιός του Θεού. Σύμφωνα με την ιερά παράδοση ήταν ήδη τριάντα ετών όταν συνέβη η “έγερσή” του και έζησε άλλα τριάντα χρόνια, ενώ λέγεται ότι στη μετέπειτα ζωή του δε γέλασε ποτέ, παρά μόνο μία φορά όταν είδε κάποιον να κλέβει μία γλάστρα. Τότε είπε χαρακτηριστικά: “Το ένα χώμα κλέβει τ’ άλλο”, υπονοώντας τη ματαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Απέθανε στην Κύπρο το έτος 63 μ.χ. και ετάφη στην πόλη των Κυτιέων. Στο δε τάφο του εγράφη: “Λάζαρος ο τετραήμερος και φίλος του Χριστού”. Το έτος 890 μ.χ. μεταφέρθηκε το Ιερό Λείψανό του στην Κωνσταντινούπολη από τον αυτοκράτορα Λέοντα ΣΤ’ τον Σοφό, ο οποίος και συνέθεσε τα ιδιόμελα στον Εσπερινό της εορτής του. Η Ανάσταση του Λαζάρου προοικονομεί την Ανάσταση του Κυρίου και το Σάββατο του Λαζάρου καθώς και η Κυριακή των Βαΐων είναι οι μόνες ημέρες χαράς ανάμεσα στη Μ. Τεσσαρακοστή και στην Εβδομάδα των Αγίων Παθών. Συγκεκριμένα κατά το Σάββατο του Λαζάρου δεν πραγματοποιούνται μνημόσυνα με κόλλυβα αλλά μόνο Τρισάγια, ενώ την ίδια μέρα οι ερημίτες εγκαταλείπουν τις σκήτες τους και μεταβαίνουν στα μοναστήρια τους για τον εορτασμό της Μεγάλης Εβδομάδας. Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας το Σάββατο του Λαζάρου φτιάχνουν ειδικά ψωμάκια, που μοιάζουν με σαβανωμένα ανθρωπάκια τα οποία ονομάζουν λαζαράκια, ενώ τα παιδιά τραγουδούν κάλαντα ειδικά για την ημέρα, γνωστά ως τα Λαζαρικά. Στην Ζάκυνθο το Σάββατο του Λαζάρου κρεμούν στο καμπαναριό κάθε εκκλησίας, κατά την ενδέκατη πρωινή το πατροπαράδοτο βαγί, στολισμένο περίτεχνα, ώστε να είναι ορατό από μακριά. Τη δωδέκατη πρωινή γίνεται η τοποθέτηση του βαγιού στο καμπαναριό του Μητροπολιτικού ναού Αγίου Νικολάου των Ξένων, ενώ οι καμπάνες χτυπούν χαρμόσυνα, δίνοντας το “σένιο” για τον επερχόμενο εορτασμό. Το βαγί, φτιάχνεται από φύλλα φοίνικα και θα παραμείνει στο καμπαναριό μέχρι την πρώτη Ανάσταση, ξημερώματα Μεγάλου Σαββάτου, οπότε θα αντικατασταθεί από τις δοξαστικές δάφνες. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι την επόμενη ημέρα τη εορτής των Βαΐων, του Βαγιώνε, κατά την ντοπιολαλιά, μοιράζεται στις εκκλησίες το πατροπαράδοτο ματζετάκι από βαγί. Παλιότερα μάλιστα οι ιερείς κάθε ενορίας μοίραζαν και στα σπίτια το βαγί. Ο διάκοσμος των εκκλησιών στις δύο αυτές εορτές είναι εντυπωσιακός. Περίτεχνα πλεγμένα βαγιά στολίζουν τις εικόνες και το εσωτερικό των ναών. Βάγινες ανθοδέσμες, αλογάκια και κάθε λογής συνθέσεις δίνουν τον εορταστικό τόνο των ημερών. Αλλά και από το ίδιο ευλογημένο βαγί οι νοικοκυρές συνηθίζουν να φτιάχνουν περίτεχνα δαχτυλίδια για μικρούς και μεγάλους, “έτσι για το καλό”… Θυμάμαι κάποια απογεύματα Κυριακών των Βαΐων στον κήπο μας, σε κείνα τα παιδικά μας χρόνια, να παρακολουθούμε όλη την ιεροτελεστία της κατασκευής του βάγινου δαχτυλιδιού. Ανάμεσα στις ευωδιές του αναστάσιμου Απρίλη, τα επιδέξια χέρια της μάνας, της νόνας, της θείας, δημιουργούσαν μικρά θαύματα περίτεχνης λαϊκής δημιουργίας.
Η ΕΚΚΛΗΣΊΑ ΤΟΥ ΑΓΊΟΥ ΛΑΖΆΡΟΥ ΣΤΗ ΖΆΚΥΝΘΟ: Στην Ζάκυνθο εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Λάζαρο ευρίσκεται στη δυτική πλευρά της Πόλης και αποτελεί το επίκεντρο της ομώνυμης συνοικίας. Στον Ιερό Ναό αυτό υπήρξε εφημέριος ο Γεράσιμος Νοταράς, ο μετέπειτα Άγιος Γεράσιμος Κεφαλληνίας. Μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1953, οι ευσεβείς ενορίτες αναστήλωσαν την ιερά στέγη του Αγίου Λαζάρου και σήμερα αποτελεί ένα σημαντικό μνημείο της Ζακυνθινής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής. Κοσμείται δε με εικόνες και ιερά κειμήλια από παρακείμενους ναούς, όπου έχουν καταστραφεί».
Ο Προσεισμικός Ναός του Αγίου Λαζάρου.
Και ήταν 10 Απριλίου 1826, ΜΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ ΒΑΓΙΩΝΕ…
Όταν προσμένει η άνοιξη και η φύση σε προστάζει
απ’ του θανάτου να εγερθείς την τρομερή την κλίνη,
όσα κι αν έχει άρματα ο εχθρός δεν σε τρομάζει
και την ημέρα καρτεράς την φοβερήν εκείνη
που «δεύρο έξω» θ’ ακουστεί απ’ τ’ Άγιο Του το στόμα
κι όπως εφάνη ο Λάζαρος ο νεκραναστημένος
– έξω σε κράζει η λευτεριά, τι κείτεσαι στο χώμα;-
την πύλη εδιάβης λεύτερος ο πριν πολιορκημένος.
Τουφέκια χίλια πολεμούν, σπαθιά κόβουν αράδα
‘ματοκυλιούνται οι άνθρωποι μαζί με τα θερία
Μεσολογγίτη, ετοίμασες μια Μεγαλοβδομάδα
με Ανάσταση στον ουρανό, στη γήν Ελευθερία.
Στο «Δεύτε λάβετε» θα ΄ρθουν ταχιά να μεταλάβουν
τ’ αδέλφια σου από το Μωριά, τη Ρούμελη, τις νήσους
μαρτύρων αίμα κοινωνούν – ίσως να καταλάβουν
πως αμαρτίες πλήρωσες αδελφοκτόνου μίσους.
Ε, Ρουμελιώτη, Θεσσαλέ, Μανιάτη, Κρητικέ μου
ίδιο γάλα θηλάζουμε κι αυτό μας θρέφει αιώνια.
Τ’ ομότροπον, τ’ ομόγλωσσον, ομόθρησκε αδελφέ μου
πώς το ραγίζει μονομιάς η δολερή διχόνοια;
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΥ – 2021
Στην φωτογραφία είναι “Η έγερσις του Λαζάρου”, έργο του Ζακυνθίου Ζωγράφου – Αγιογράφου ΝΙΚΟΥ ΜΠΙΑΖΗ – ΣΕΝΤΗ του 2016. Αυγοτέμπερα σε προετοιμασία – εικόνα δωδεκαόρτου από τον Ι.Ν. Παναγίας Δερματούσας Τραγακίου στην Ζάκυνθο.
Δίπτυχο με την έγερση του Λαζάρου και την Βαϊόφόρο από το Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ι.Μ. Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου Ζακύνθου.
Η έγερσις του Λαζάρου, έργο Αγνώστου στις αρχές του 16ου αιώνα που βρίσκεται στο Μουσείο Ζακύνθου και ανήκε στο Μετόχι της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.
