Ένα άρθρο της εβδομαδιαίας τοπικής εφημερίδας “ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΑΠΟΨΗ” που δεν κυκλοφορεί πλέον λόγω συνταξιοδότησης του εκδότη της Κώστα Ι. Μαλαπέτσα εντόπισα σε ένα από τα πολλά αρχεία μου. Η εφημερίδα ήταν από την Τετάρτη 13 Ιουλίου του 2011 και το άρθρο το είχε γράψει ο Αείμνηστος ΑΝΤΩΝΗΣ Π. ΞΕΝΟΣ. Σε αυτήν την εφημερίδα έγραφαν έγκριτοι συμπολίτες μας, Δημοσιογράφοι και όχι μόνο… Και έβρισκες άρθρα όμορφα, καλογραμμένα, διαχρονικά, ενδιαφέροντα, που τα διαβάζεις ευχάριστα, μαθαίνεις πολλά άγνωστα πράγματα από το παλιό όμορφο, νοσταλγικό και πολλά άλλα ακόμα “Άνθος της Ανατολής” όπως το υμνήσανε τόσοι πολλοί κάποτε… Ο Αείμνηστος αρθρογράφος Αντώνης Π. Ξένος μάλιστα, εξέδιδε και ένα μικρού μεγέθους περιοδικό με τίτλο “Ματιές και Μνήμες από την Ζάκυνθο” το οποίο δεν κυκλοφορούσε στο εμπόριο και διατίθετο Δωρεάν και, όπως έγραφε ο εκδότης “δεν έχουν καμία υποχρέωση να βγαίνουν σε τακτά χρονικά διαστήματα αλλά μόνον όταν έχει κέφια ο εκδότης τους”!! Όταν διάβασα λοιπόν πριν λίγο καιρό τον τίτλο του άρθρου, μού έκανε εντύπωση… Ποίος ήτουνα ετούτος ο Βόρτας, και ποίο και πού ήτουνα το περιβόλι του που εγίνηκε και άρθρο;; Γράφει λοιπόν ο αρθρογράφος: “Υπάρχουν στιγμές στον άνθρωπο που τον τριγυρίζουν διάφορα ερωτηματικά είτε για θέματα της εποχής, είτε για παλιότερα, ακόμα και για κάποια που πιθανόν να ανήκουν στη σφαίρα της φαντασίας, ή της παράδοσης. Πρόκειται για ένα όνομα που μπορεί ν’ αποτελούσε και παρώνυμο, μόνο που δεν πρόκειται ν’ αποδοθώ σε έναν άνισο αγώνα στις χιλιάδες των παρωνυμίων μήπως και βρω κάποια άκρη, αλλά θ’ ακολουθήσω την βιβλιογραφία, αφού έτσι κι αλλιώς είναι το μόνο γιατρικό για τους νεώτερους ερευνητές. Πρόκειται για το “Περιβόλι του Βόρτα”. Πρώτο μου βήμα προς ανεύρεση στοιχείων είναι το “Λεξικό” του Αειμνήστου Λεωνίδα Ζώη, του Ιστοριοδίφη μας. Ξεφυλλίζοντας το λοιπόν σταμάτησα στο λήμμα Β και στην λέξη Βόρτα ή Βόλτα για την οποίαν ακούραστος ερευνητής με πληροφόρησε, μέσω του “Λεξικού” του, ότι υπήρχε οικογένεια Βόρτα στην Ζάκυνθο χωρίς καμία άλλη ένδειξη. Συνεχίζοντας το ψάξιμο έφτασα στην λέξη περιβόλι ανακαλύπτοντας ότι υπήρχαν πολλά περιβόλια με ονοματεπώνυμο σε διάφορες περιοχές της Ζακύνθου, ένα δε απ’ αυτά, έφερε την ονομασία “Περιβόλι του Βόρτα εις ‘Αμμον”. Προχώρησα την έρευνα και στο τέλος βρήκα ότι το εν λόγω περιβόλι βρισκόταν απέναντι από την άλλοτε εκκλησία της Επισκοπιανής. Νότια συνόρευε δε με το ποτάμι του Αγίου Χαραλάμπη, και υπήρχε σε μία άγνωστη εποχή, πιθανόν αρχές του αιώνα ή και υστερότερα. Στο “Περιβόλι” αυτό, που ουσιαστικά ήταν ένας ανοιχτός χώρος, ο ιδιοκτήτης του εναπόθετε κοπριά, άγνωστο πώς την συγκέντρωνε και στην συνέχεια την μεταπουλούσε στους λαχανόκηπους που υπήρχαν στην άλλη πλευρά του ποταμού, στους “Κήπους” τους οποίους γνώρισα από κοντά και οι οποίοι άρχισαν να εξαφανίζονται μετά την ανοικοδόμηση της πόλης από τους σεισμούς του 1953. Το πότε καταργήθηκε ο χώρος αυτός με την κοπριά, δυστυχώς δεν μπόρεσα να ανακαλύψω. Το μόνο που γνωρίζω εξ ιδίων είναι, ότι μέχρι τους σεισμούς του 1953, στον χώρο όπου άλλοτε ήταν το “Περιβόλι του Βόρτα” λειτουργούσαν τα Δημοτικά σφαγεία. Μετασεισμικά, τα σφαγεία ως γνωστόν, δημιουργήθηκαν εκεί που άλλοτε λειτουργούσε το επί Βενετών κατασκευασθέν Λοιμοκαθαρτήριο, στα γνωστά Λαζαρέτα, μια περιοχή που ξεκινούσε από την Βυζαντίδα, το όνομα της οποίας οφείλεται στο Βυζαντινό οχύρωμα που υπήρχε εκεί κατά τον Μεσαίωνα (Χρ. Λιβέρης: Τα τοπωνύμια της Ζακύνθου, σελ. 26) και φτάνει μέχρι την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στους Ύψους, όπου αρχίζουν τα όρια του Αργασίου. Ο χώρος των προσεισμικών σφαγείων ουσιαστικά παραμένει κενός ενώ πριν από μερικά χρόνια είχε αποφασιστεί να τοποθετηθεί γέφυρα, και μάλιστα σιδερένια, ώστε να υπάρξει κάποια αποσυμφόρηση στην υπάρχουσα, κάτι που στην πορεία ναυάγησε, ενώ το θέμα της κατασκευής της γέφυρας Νο 2 επανέρχεται και πάλι με διάφορες αναφορές και συζητήσεις. Πέραν του χώρου αυτού, εκεί που γίνεται σήμερα η “Λαϊκή Αγορά” υπήρχε θάλασσα, δημιουργήθηκε δε μετασεισμικά από προσχώσεις και αποτελεί μήλον της έριδος αφού τον διεκδικούν το Δημόσιο, ο Δήμος και το Λιμενικό Ταμείο… Πέραν του χώρου αυτού υπάρχει η ατελείωτη εδώ και χρόνια περιβόητη μαρίνα”…
Το περιοδικό του Αντωνίου Π. Ξένου “Ματιές και Μνήμες από την Ζάκυνθο”.
