Αγίου Ελευθερίου και στην Ζάκυνθο οι ετοιμόγεννες παλιότερα, πήγαιναν στην Εκκλησία Του που βρισκόταν στο κέντρο της πόλης και οι Ιερείς τούς διάβαζαν την παράκληση του Αγίου ενώ χτυπούσαν οι καμπάνες. Ο Ναός βρισκόταν προσεισμικά στην τωρινή οδό Φωσκόλου, γωνία οδών Φωσκόλου και Αγίου Ελευθερίου. Γράφει η κ. Χριστίνα Λούντζη: Εκκλησίες του Αγίου Ελευθερίου: Η προσεισμική Ζάκυνθος έχει να παρουσιάσει δύο εκκλησίες αφιερωμένες στον Άγιο Ελευθέριο. α) Ο Άγιος Ελευθέριος στο κέντρο της πόλης. Στην συνοικία της Αναλήψεως υπήρξε από τα τέλη του 17ου αιώνα, στο “ρεπάρο του Κουτούβαλη”, Εκκλησία αφιερωμένη στη λατρεία του Αγίου Ελευθερίου. Ο χώρος ανήκε στη χήρα του Φραγκίσκου Ρώμα, θυγατέρα του ευγενούς Μάρκου Σιγούρου, η οποία τον παραχώρησε το 1689 στην συνοικία της Αναλήψεως, για να χτιστεί ο Ναός του Αγίου Ελευθερίου. Το 1807 στην εκκλησία αυτή κατασκευάστηκε από την οικογένεια Λούντζη συμπληρωματικό παρεκκλήσιο – capella, όπου ιερουργείτο υπέρ αναπαύσεως των νεκρών της. Επιπλέον ο Ιωάννης Λούντζης δώρησε εις μνήμην της συζύγου του Λιζίνης Σόνζεσνς μεγάλο ρολόι, που τοποθετήθηκε το 1858 σε πύργο πάνω στο καμπαναριό. Η εκκλησία περιλάμβανε αξιόλογα έργα της Επτανησιακής και Βυζαντινοκρητικής Τέχνης. Ξυλόγλυπτο τέμπλο Γεωργάκη Μπουρδέρη, το Δωδεκάορτο Στυλιανού Σταυράκη, Αγία Τριάδα Νικολάου Κουτούζη, “Ιδε ο Άνθρωπος “, με την επιγραφή: «Μνήσθητι Κύριε Εμμανουήλ ιερέως του Σταυράκη. Ποίημα Ανδρέου Σταυράκη αψλδ (1734)». Στα βημόθυρα Άγγελοι με τα σύμβολα του Θείου Πάθους, στο δε Άγιο Βήμα υπήρχε παλαιά εικόνα της Θεοτόκου με την επιγραφή: Η Ελεούσα του Κύκκου. Η εκκλησία κάηκε το 1953. β) Ο Άγιος Ελευθέριος του Δαμουλιάνου. Εκκλησία σε ψήλωμα κάτω από το Κάστρο. Ο Ναός δόθηκε από τη χήρα Δημητρίου Δαμουλιάνου, Χρυσή Κίπηρα τις 27 Νοεμβρίου 1689, σε αδελφάτο. Μία μέρα αργότερα η χήρα Μ. Γαρζώνη αφιέρωσε στην εκκλησία ένα διπλανό σπίτι της. Ο ναός εκοσμείτο με σπουδαία έργα της Επτανησιακής Τέχνης. Ξυλόγλυπτο τέμπλο με τους δώδεκα Αποστόλους σε οβάλ πλαίσια, έργα αγνώστου. Επίσης ο Ελκόμενος και οι Άγγελοι στα βημόθυρα. Στην Πρόθεση, η Γέννηση του Χριστού. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στην εκκλησία αυτή φιλοξενήθηκε η παλαιά εικόνα της Αγίας Βαρβάρας, όταν καταστράφηκε η ομώνυμη εκκλησία της στο Κάστρο. Αλλά και η εκκλησία αυτή του Αγίου Ελευθερίου καταστράφηκε από το σεισμό του 1953. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Ντίνος Κονόμος: Εκκλησίες και Μοναστήρια στη Ζάκυνθο. Αθήνα – 1967. Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΖΗΒΑΣ: Το ρολόι του Αγίου Ελευθερίου στην κάτου Πλατεία Ρούγα. Εκτός από το γνωστό ρολόι της πλατείας Αγίου Μάρκου στην πόλη της Ζακύνθου υπήρχε κι ένα δεύτερο ρολόι, που βρισκόταν στο μικρό πλάτωμα του ναού του Αγίου Ελευθερίου, στην οδό Φωσκόλου, ανάμεσα στην Οδηγήτρια και τους Αγ. Σαράντα, σύμφωνα με τον Λ. Ζώη, θεμελιώθηκε την 1η Μαΐου του 1859 – με άλλα λόγια πέντε χρόνια πριν από την ένωση -, δώρο του Ιωάννου Λούντζη, σε πύργο που χτίστηκε με δαπάνες του Επαρχείου, εστοίχισε δε 300 δουκάτα. Το ρολόι λειτούργησε την 22α Νοεμβρίου του ιδίου έτους και λειτουργούσε μέχρι και το 1953. Την ύπαρξη του ρολογιού του Αγ. Ελευθερίου σημειώνει και ο Salvator, στο πολύ γνωστό δίτομο έργο του. Η μορφή του μας είναι γνωστή από τη μοναδική σωζόμενη φωτογραφία του που δημοσίευσε ο Ν. Βαρβιάνης και από ένα σκαρίφημα που συνοδεύει ένα κείμενο του Νιόνιου Μελίτα.
