Τα Μουσεία στην Ζάκυνθο - 18η Μαΐου, ημέρα αφιερωμένη στα Μουσεία

Μέσα σε αυτό το άρθρο που γράφω, θα προσπαθήσω να κάνω μια καταγραφή στα Μουσεία που έχουμε στο νησί μας λόγω της ημέρας που η σημερινή, 18η Μαΐου, είναι αφιερωμένη σε αυτά. Σήμερα μάλιστα, γιορτάζουν τα Μουσεία όλης της χώρας με ελεύθερη είσοδο και ειδικά σχεδιασμένες δράσεις, όπως εκπαιδευτικά προγράμματα, θεματικές περιηγήσεις, ομιλίες, προβολές, εγκαίνια εκθέσεων, βιωματικά εργαστήρια, συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις και άλλες ευφάνταστες εκδηλώσεις που εκτείνονται πέρα της συγκεκριμένης ημερομηνίας.

Από το 1977, το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων (ICOM), στην προσπάθειά του να αναδείξει τον ρόλο των μουσείων στη σύγχρονη κοινωνία, καθιέρωσε τη 18η Μαΐου ως ΔΙΕΘΝΗ ΗΜΕΡΑ ΜΟΥΣΕΙΩΝ (International Museum Day). Το μήνυμα αυτής της επετείου είναι να γίνουν τα μουσεία φορείς πολιτισμικών ανταλλαγών «με σκοπό την ενίσχυση της μόρφωσης, την προώθηση της αμοιβαίας κατανόησης, την ειρήνη και τη συνεργασία μεταξύ των λαών».

Κάθε χρόνο, παράλληλα με το γενικότερο μήνυμα του εορτασμού, διερευνάται σ’ όλες τις χώρες-μέλη του ICOM, με ομιλίες, εκθέσεις, συναντήσεις και άλλες εκδηλώσεις, ένα ειδικό θέμα που συνδέεται με τα μουσεία και τον ρόλο τους στη σύγχρονη κοινωνία. Το θέμα του εορτασμού της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων 2026 είναι «Τα μουσεία ενώνουν τον κόσμο».

Με την ευκαιρία του εορτασμού, το Ελληνικό Τμήμα του ICOM, εκτός από τις ποικίλες πολιτιστικές εκδηλώσεις που διοργανώνει τον Μάιο σ’ ολόκληρη την Ελλάδα, τιμά κάθε χρόνο ένα ή περισσότερα ελληνικά μουσεία, όπου πραγματοποιείται η κεντρική εκδήλωση του εορτασμού.

Φέτος, το Ελληνικό Τμήμα του ICOM επέλεξε ως τιμώμενους φορείς για το 2026 το Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας και το Μουσείο Ιστορίας Ολυμπιακών Αγώνων της Αρχαιότητας.

ΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΣΤΗΝ ΖΑΚΥΝΘΟ

Η ολοκληρωτική καταστροφή του Αυγούστου του 1953 στην πόλη της Ζακύνθου, της στέρησε την ομορφιά που ζωντάνευε μέσα στις πολυάριθμες εκκλησίες και τα αρχοντικά της. Ο πολιτισμός της, δυναμωμένος από ένα έντονα λαϊκό στοιχείο, άνθησε σε όλες τις μορφές της Τέχνης και σήμερα μπορούμε να τον γνωρίσουμε καλύτερα μέσα από τα Μουσεία της, τα οποία διαφυλάσσουν τα απομεινάρια του λαμπρού παρελθόντος και φωτίζουν τις προσωπικότητες που μόχθησαν γι΄αυτόν.

Το Μουσείο Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων, που βρίσκεται στην ιστορική πλατεία του Αγίου Μάρκου, περιλαμβάνει στο ισόγειο το μοναδικό Μαυσωλείο στην Ελλάδα με τους τάφους των δύο ποιητών, ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΣΟΛΩΜΟΥ & ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΛΒΟΥ, ενώ στο όροφο υπάρχουν κειμήλια που προβάλλουν το έργο των Ζακυνθινών που ξεχώρισαν για την προσφορά τους στα γράμματα, στις επιστήμες, στις τέχνες και στους πολιτικούς αγώνες.

Στην άλλη μεγάλη πλατεία της πόλης, την πλατεία Σολωμού, βρίσκεται το Βυζαντινό Μουσείο Ζακύνθου, το οποίο σαν πολύτιμος αποθέτης σημαντικών έργων μεταβυζαντινής τέχνης, περιλαμβάνει τις αγιογραφίες, τα ξυλόγλυπτα τέμπλα και τα αργυρόγλυπτα καντήλια που διασώθηκαν μέσα από τα ερείπια των δεκάδων γκρεμισμένων εκκλησιών τον Αύγουστο του 1953. Ξεχωριστό έκθεμα η μακέτα της προσεισμικής Ζακύνθου, του Γιάννη Μάνεση, η οποία σε κλίμακα 1:500, παρουσιάζει τις γειτονιές της πόλης την περίοδο 1930-1950.

Στην ίδια πλατεία, βρίσκεται η Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ζακύνθου, με μακραίωνη ιστορία, (έτος ίδρυσης 1803), η οποία ανασυγκροτήθηκε μετά το σεισμό από δωρεές και κληροδοτήματα και περιλαμβάνει 85.000 τόμους βιβλίων, αρχείο τοπικού τύπου, ανέκδοτα αρχεία, παλαιά περιοδικά, παλαιές εφημερίδες, συλλογή από κούκλες με τοπικές ενδυμασίες, συλλογή πινάκων ζωγραφικής, συλλογή φωτογραφιών της προσεισμικής (1953) Ζακύνθου και παλιά έπιπλα.

Το Αρχοντικό – Μουσείο Ρώμα, δίπλα στην ιστορική εκκλησία της Κυρίας των Αγγέλων, είχε την τύχη να μην καεί από την μεγάλη πυρκαγιά που ακολούθησε τις σεισμικές δονήσεις το 1953, κι έτσι αποκαταστάθηκε, σχεδόν ατόφιο, στην προσεισμική του μορφή. Η εσωτερική του διαρρύθμιση αντανακλά τις ανάγκες, τη νοοτροπία και γενικότερα τον τρόπο ζωής της παλαιάς αριστοκρατικής τάξης του νησιού, όπως οι μεγάλοι χώροι υποδοχής, η βιβλιοθήκη (άνω των 10.000 τίτλων), η συλλογή οικογενειακών πορτρέτων, πίνακες, στολές και όπλα μελών της οικογένειας και άλλα ιστορικά αντικείμενα.

Στην άλλη πλευρά της πόλης, κοντά στην άλλη σημαντική εκκλησία, τον Ιερό Ναό Παναγίας Φανερωμένης, βρίσκεται το Δημοτικό Μουσείο ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΥ, χτισμένο στη θέση που προσεισμικά ήταν το σπίτι του μεγάλου λογοτέχνη και θεατρικού συγγραφέα. Περιέχει προσωπικά είδη του, χειρόγραφα, εκδόσεις των έργων του, τεύχη του περιοδικού «Η Διάπλασις των Παίδων», διάφορα βιβλία, φυλλάδια, έντυπα και φωτογραφικό υλικό. Επίσης, στα εκθέματά του περιλαμβάνονται αντικείμενα, έπιπλα, και σκεύη από το σπίτι της οικογένειας Ξενoπούλου, καθώς και πλούσιο αρχειακό υλικό που σχετίζεται με την κόρη του συγγραφέα, Ευθαλία Ξενοπούλου.

Στη θέση που προσεισμικά ήταν η Οικία του ποιητή Ούγου Φώσκολου, επί της οδού Φωσκόλου & Κυριάκου Ξένου, ανεγέρθηκε Μουσείο, τη φροντίδα του οποίου έχει αναλάβει ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ζακύνθου (Π.Σ.Ζ.) “Ούγος Φώσκολος”, ο οποίος ιδρύθηκε το 2009, µε καταστατικούς σκοπούς την ανέγερση της ιστορικής οικίας του ποιητή, την επανίδρυση της Φωσκολιανής βιβλιοθήκης και τη δημιουργία Μουσείου στη Ζάκυνθο.

Πίσω από τον Ναό του Αγίου Διονυσίου βρίσκεται το Εκκλησιαστικό Μουσείο της Μονής Αγίου Διονυσίου, το οποίο περιλαμβάνει ιερά σκεύη, άμφια, εικόνες χειρόγραφα, εκκλησιαστικά βιβλία, τα περισσότερα προερχόμενα από την Μονή Στροφάδων. Ο μεγαλύτερος αριθμός των εικόνων του Μουσείου ανήκει σε Κρητικούς ζωγράφους, που εργάστηκαν στην Κρήτη ή τη Ζάκυνθο μετά την άλωση των μεγάλων Κρητικών πόλεων από τους Τούρκους, ενώ σημαντικός αριθμός έργων ανήκει σε ζωγράφους τοπικών εργαστηρίων της Ζακύνθου.

Στην Ύπαιθρο του νησιού μπορεί κανείς να επισκεφτεί Μουσεία που καλύπτουν όλα τα ενδιαφέροντα των πολυάριθμων επισκεπτών του νησιού: λαογραφικά, ιστορικό, ναυτικό, οικομουσείο και φυσικής ιστορίας.

Ειδικότερα, το Λαογραφικό Μουσείο Βερτζάγειο, που βρίσκεται στο χωριό Πηγαδάκια ανακατασκευάζει πιστά ένα παραδοσιακό Ζακυνθινό σπίτι, με τα έπιπλα και τα χρηστικά αντικείμενα της προσεισμικής εποχής. Τα δωμάτια του σπιτιού: η κρεβατοκάμαρα, το σαλόνι, η κουζίνα και η τραπεζαρία αναπαριστώνται, όπως ακριβώς ήταν, με όλα τα εργαλεία για το μαγείρεμα, το άλεσμα και τις καθημερινές εργασίες. εντός και εκτός σπιτιού.

Στο Μιλάνειο Ναυτικό Μουσείο, που βρίσκεται στο παραθαλάσσιο θέρετρο Τσιλιβί, περιλαμβάνει υδατογραφίες, κειμήλια επώνυμων πλοίων και φωτογραφικό υλικό, που απεικονίζει την εξελικτική πορεία της Ναυτικής Ιστορίας του Ελληνικού έθνους, μέσα από στολές, ξίφη, μετάλλια, πυξίδες, θυρεούς κ.ά., τεκμηριώνοντας στα εκθέματά του 4.000 χρόνια Ναυτικής Ελληνικής Ιστορίας.

Το Ιστορικό Πολεμικό Μουσείο ιδρύθηκε το 2018 και βρίσκεται στο ξενοδοχείο Galaxy Beach Resort, στον Λαγανά. Αποτελεί επίσημο παράρτημα του “Ιστορικού -Εθνικού Μουσείου Αναστασίου Λιάσκου”, που ιδρύθηκε το 1995, στο Κοντοδεσπότι του Δήμου Μεσσαπίων στην Εύβοια. Περιλαμβάνει τρισδιάστατα πολεμικά σκηνικά με πιστές αναπαραστάσεις μαχών από τον Πόλεμο της Κορέας και τον Πόλεμο του Βιετνάμ, ενώ ομοιώματα σε φυσικό μέγεθος στολές, πολεμικός εξοπλισμός και οχήματα της εποχής, ζωντανεύουν τη νεώτερη ιστορία.

Στο χωριό Αγία Μαρίνα (Φαγιά) βρίσκεται το μοναδικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της οικογένειας Χέλμη, οι συλλογές του οποίου περιλαμβάνουν ενότητες χλωρίδας και πανίδας της Ζακυνθινής φύσης, αλλά και οικοσυστήματα και ζώα από όλον τον κόσμο. Επίσης απολιθώματα, 3000 θαλάσσιους οργανισμούς, πετρώματα, ενώ στην αίθουσα εντομολογίας εκτίθενται 2.500 είδη πεταλούδας και νυχτοπεταλούδας, .και στην αίθουσα ορνιθολογίας 850 είδη πουλιών από όλον τον κόσμο.

Το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης και Κατοχής Ζακύνθου στεγάζεται στον ισόγειο χώρο της Βιβλιοθήκης Ζακύνθου, στην Πλατεία Διον. Σολωμού. Ουσιαστικά πρόκειται για μία συλλογή αντικειμένων από την περίοδο της Κατοχής στο νησί μας που προσφέρθηκε από τον Νικόλαο Βαρβιάνη. Όπλα, εξαρτήματα στρατιωτικών στολών, αντικείμενα των δημοσίων υπηρεσιών της Κατοχής, αφίσες, σημαίες, φωτογραφίες, αντίγραφα επιστολών, ακόμη και γραμματόσημα συνιστούν το περιεχόμενο της συλλογής. Έστω και αν σήμερα βρίσκονται απομονωμένα και πολλοίς άγνωστα και παραμελημένα τα απομεινάρια αυτά του παρελθόντος στέκουν ακούνητα και σκονισμένα, αφημένα στην φθορά του χρόνου, στην ιστορία, εκεί που ανήκουν, κρύβοντας παροπλισμένο όλον τον δυναμισμό που κάποτε εξέφραζαν.

Πηγή: ΕΡΤ – ReZante

Στο τέλος της δημοσίευσης μπορείτε να δείτε ένα αφιέρωμα της εκπομπής “Η Άγνωστη Ζάκυνθος” σχετικό με τα Μουσεία της Ζακύνθου σε παραγωγή του “ZANTE TIMES”.

Το Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων