Ο Άγιος Παντελεήμονας ο Ιαματικός και οι Ναοί Του στην Ζάκυνθο.

Σύμφωνα με όσα έγραφε ο Αείμνηστος φίλος και Λαογράφος – Συγγραφέας – Ποιητής και άλλα πολλά Διονύσης Φλεμοτόμος, εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονος, που γιορτάζει σήμερα, υπήρχε μέχρι τους σεισμούς στο κέντρο της πόλης της Ζακύνθου. Σήμερα στην θέση του, σε ένα μικρό κομμάτι, που δεν χτίστηκε, υπάρχει κολόνα με την εικόνα του, την οποία κρατούν σε ζωή με άσβηστο το καντήλι της οι χωραΐτες γείτονές της. Το απόγευμα, μάλιστα, της γιορτής του Μεγαλομάρτυρα κάνουν και υπαίθρια παράκληση. Μακάρι να είχε γίνει το ίδιο και με όλες τις άλλες εκκλησίες της Χώρας, που, λόγω πλήθους, δεν μπορούσαν να χτισθούν, αλλά δεν θα έπρεπε να πουληθούν τα οικόπεδά τους και να χαθεί η μνήμη τους!!! Μια πτυχή της ιστορίας μας που χάθηκε είναι και ο αφανισμός τους και σήμερα είμαστε ένας δίχως μορφή χώρος. Στο βιβλίο του “Τοπίο Εορτασμών” ο Διονύσης Φλεμοτόμος γράφει: Ο Άγιος Παντελεήμων είναι ο καθεξοχήν Ιαματικός Άγιος. Γι’ αυτό με το όνομά Του έχει συνδεθεί και η παροιμιακή φράση “όλοι, κουτσοί, στραβοί, στον Άγιο Παντελεήμονα”. Για τον λαό μας οι δύο συνεχόμενες γιορτές της Αγίας Παρασκευής και του Αγίου Παντελεήμονα έχουν συμβολικό χαρακτήρα που σχετίζεται με το παρακάτω λαϊκό δίστιχο το οποίο χαρακτηρίζει την ερωτική επιτυχία κάποιων ευτυχισμένων εραστών: “Τση Αγίας Παρασκευής ανήμερα, σ’ αγάπησα κυρά μου, και τ’ Άη Παντελεήμονα σ’ έφερα στα νερά μου. Τση Αγίας Παρασκευής ανήμερα σ’ αγάπησα κυρά μου και τ’ Άη Παντελεήμονα σ’ είχα στην αγκαλιά μου”. Άλλες Εκκλησίες του Αγίου Παντελεήμονα στην Ζάκυνθο:

1) Στην Χώρα, περιοχή Αναλήψεως (έτσι αναφέρεται σε τοπικά έγγραφα). Το 1507 ανήκε στον Φρ. Μοντσενίγο, το 1568 στον Ζ. Κρόκο και μετά στην οικογένεια Καψοκέψαλου.

2) Στα Πηγαδάκια, ανήκε το 1528 στην οικογένεια Χρυσάφη και μετά στο μοναστήρι της Σπηλιώτισσας, Κάτω από την Αγία Τράπεζα υπάρχει μέχρι και τις μέρες μας πηγάδι, με ιαματικό νερό.

3) Στο Χουρχουλίδι, κτίσθηκε από την οικογένεια Κάνδηλα και μετά από πολλούς ιδιοκτήτες, κατέληξε στην κυριότητα της Βενετικής Κυβέρνησης, η οποία τον παραχωρούσε σε διάφορα επιφανή πρόσωπα, ανάμεσα στα οποία ήταν και ο ιερέας Κωνσταντίνος Ρουσμέλης, πρόγονος του θεατρικού συγγραφέα Σαβάγια Ρουσμέλη. Τελικά κατέληξε ξανά στην οικογένεια Κάνδηλα, όπου την κατείχε μαζί με την οικογένεια Βούλτσου.

4) Στο Κάστρο, υπήρχε το 1514.

5) Στις Μέσες Βολίμες (της Μονής Αναφωνητρίας).

6) Στο Γαϊτάνι, των Σιγούρων.

7) Στις Βαρρές, των Βαλσάμων και από το 1884 των Μινώτων.

8) Στο Καταστάρι (Μετόχι Μονής Σπηλαιώτισσας).

9) Στον Λόγγο του Αγίου στον Βασιλικό (Μετοχιακό Παρεκκλήσιο της Ιεράς Μονής Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου Ζακύνθου).