Το Λείψανο του Αγίου Μηνά στους Αγίους Σαράντες, το παλιό πανηγύρι της Χώρας και οι νεότερες μαρτυρίες τιμής του Αγίου στο νησί.
Η 11η Νοεμβρίου φέρνει μαζί της μια λιγότερο γνωστή σελίδα της Εκκλησιαστικής ιστορίας της Ζακύνθου. Η τιμή του Αγίου Μηνά συνδέθηκε εδώ με ανθρώπους που έχασαν την πατρίδα τους και έφτασαν στο νησί μεταφέροντας όσα μπορούσαν να διασώσουν: εικόνες, ιερά σκεύη και κειμήλια που τους έδεναν με τον τόπο τους.
Μετά την πτώση του Χάνδακα, του σημερινού Ηρακλείου, στους Οθωμανούς το 1669, Κρητικοί πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στη Ζάκυνθο. Κειμήλια από την Εκκλησία του Αγίου Μηνά της πατρίδας τους παραδόθηκαν στον Ναό των Αγίων Σαράντων της Χώρας. Ανάμεσά τους βρισκόταν απότμημα Λειψάνου του Μεγαλομάρτυρα.
Στην παρουσίαση του χαμένου Ναού από το ReZante του Επιμελητηρίου Ζακύνθου αναφέρονται επίσης σκεύη, καντήλια και εικόνες Κρητικής προέλευσης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο κώδικας της συντεχνίας των Μπουτιέρων, δηλαδή των Βαρελοποιών του Ηρακλείου, που είχαν προστάτη τον Άγιο Μηνά. Το ίδιο κείμενο προσδιορίζει το Λείψανο ως δάκτυλο του Αγίου. Ένα Εκκλησιαστικό κειμήλιο και ένα συντεχνιακό αρχείο φωτίζουν έτσι διαφορετικές όψεις της ζωής της Κρητικής παροικίας.
Πολύτιμη είναι η συμβολή του Αείμνηστου Λαογράφου, συγγραφέα και ποιητή ΔΙΟΝΥΣΗ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΥ, ο οποίος διέσωσε την ιστορία του Ζακυνθινού εορτασμού. Σύμφωνα με μαρτυρία του, μέσα στους Αγίους Σαράντες είχε διαμορφωθεί δεύτερη Αγία Τράπεζα, αφιερωμένη στον Άγιο Μηνά.
Στο άρθρο του «Ο ανέστιος Άγιος και η γιορτή του», στην εφημερίδα «Ημέρα» στις 15 Νοεμβρίου 2013, περιγράφει το ετήσιο πανηγύρι. Στις 11 Νοεμβρίου, η ασημένια Λειψανοθήκη, σε σχήμα Αγίου ποτηρίου, τοποθετούνταν σε ανθοστόλιστο τραπέζι στο κέντρο του Ναού. Στις ακολουθίες και στο προσκύνημα συμμετείχαν Κρητικοί και Ζακυνθινοί. Ο ίδιος μετέφερε και τις αναμνήσεις της γιαγιάς του από τη γιορτή.
Η καταστροφή του Ναού των Αγίων Σαράντων τον Αύγουστο του 1953 στέρησε από την πόλη τον ιστορικό αυτό χώρο. Η τύχη του συγκεκριμένου Λειψάνου μετά την καταστροφή παραμένει ζητούμενο της έρευνας.
Η τιμή του Αγίου Μηνά καταγράφεται, ωστόσο, και στη νεότερη Εκκλησιαστική ζωή του νησιού. Το «ΝΥΧΘΗΜΕΡΟΝ», το ενοριακό περιοδικό του π. Παναγιώτη Καποδίστρια, αναφέρει εορτασμό στη Φανερωμένη Μπανάτου στις 11 Νοεμβρίου 2018, με φροντίδα της οικογένειας Διονυσίου και Χριστίνας Βούρτση. Η οικογένεια προσέφερε εικόνα του Αγίου, έργο του αγιογράφου Αναργύρου Σκαλιώτη. Νέα καταγραφή, στις 10 Νοεμβρίου 2024, αφορά συνεορτασμό του Αγίου Μηνά με τους Αγίους Νεκτάριο και Αρσένιο στην Παναγούλα Βανάτου.
Στην αναζήτησή μας προστέθηκε και η πληροφορία για ιδιωτικό Ναό του Αγίου Μηνά στην περιοχή Αγριλιά Μουζακίου, μέσα από ανάρτηση του Αντιδημάρχου Ζακύνθου Αγαπητού Βίτσου στο Facebook, την οποία εντόπισε ο συντάκτης. Η χρονολογία ανέγερσής του περιγράφεται το 2006. Η πληροφορία αυτή αξίζει να αποτελέσει αφετηρία για τη συστηματικότερη καταγραφή του.
Από τα κειμήλια των προσφύγων μέχρι τις νεότερες ενοριακές γιορτές, η μνήμη του Αγίου Μηνά έχει τη θέση της και στη Ζάκυνθο. Στη σημερινή γιορτή Του θυμόμαστε μαζί και τους ανθρώπους που έφεραν, φύλαξαν και παρέδωσαν αυτή την παράδοση, καθώς και τον Διονύση Φλεμοτόμο, που φρόντισε να διασώσει ένα ουσιαστικό κομμάτι της.
Ο Άγιος Βικέντιος που γιορτάζει επίσης σήμερα, 11η Νοεμβρίου, ήταν γνωστός στην Ζάκυνθο από παλιά. Εκκλησία του υπήρχε στο χωριό Μουζάκι από το 1629, τουλάχιστον. Επίσης γνωστό ήταν και το βαπτιστικό όνομα Βικέντιος, με το υποκοριστικό Βίτσος. Το όνομα Βικτωρία (Βιτώρια), καθώς και το Βιτώριο (ας θυμηθούμε τον ήρωα στους “Γιαννιώτες” του Σαβόγια Ρουσμέλη) είναι επίσης γνωστό, προς τιμήν του Αγίου Βίκτωρος, που γιορτάζει την ίδια μέρα.
Πηγές και μαρτυρίες
- Διονύσης Φλεμοτόμος, «Ο ανέστιος Άγιος και η γιορτή του», εφημερίδα «Ημέρα», 15 Νοεμβρίου 2013: https://www.imerazante.gr/2013/11/15/74119
- Πρόσθετο απόσπασμα του Διονύση Φλεμοτόμου για τη δεύτερη Αγία Τράπεζα, από το αρχείο του συντάκτη· δεν έχει εντοπιστεί ακόμη η αρχική δημοσίευσή του.
- ReZante – Επιμελητήριο Ζακύνθου, «Ι.Ν. Αγ. Σαράντα»: https://rezante.gr/religion/poi/church_of_forty_saints
- «Νυχθήμερον», εορτασμός Αγίου Μηνά στο Μπανάτο, 11 Νοεμβρίου 2018: https://www.nyxthimeron.com/2018_11_11_archive.html
- «Νυχθήμερον», συνεορτασμός στην Παναγούλα Βανάτου, 10 Νοεμβρίου 2024: https://www.nyxthimeron.com/2024/11/2024_10.html
- Ανάρτηση Αγαπητού Βίτσου στο Facebook, σύμφωνα με την καταγραφή του συντάκτη: https://www.facebook.com/photo/?fbid=1650516303435670&set=pcb.1650518853435415

- Ο Ναός του Αγίου Μηνά στην Αγριλιά Μουζακίου Ζακύνθου.
Ο προσεισμικός Ναός των Αγίων Σαράντων όπου υπήρχε το Λείψανο του Αγίου Μηνά.









