“Όξω ψύλλοι και κοριοί και στα όρη οι ποντικοί, μες στο σπίτι μαλλιαρή!”
Παίρνοντας στοιχεία και με γραφόμενα παλιότερων αντεταδόρων, το έθιμο της Μαλλιαρής στην Ζάκυνθο δεν είναι κάτι το απλό, κάτι να το περνάς στο ντούκου… Είναι μία από τις μεγαλύτερες καλοκαιρινές γιορτές κατά την γνώμη μου πριν από την έλευση της μεγάλης γιορτής της Παναγίας μας και της επερχόμενης νηστείας. Ετούτο το βράδυ, το τελευταίο του Ιουλίου είναι κάτι το διαφορετικό για εμάς τους Ζακυνθινούς… Έτσι λοιπόν, το έθιμο της «Μαλλιαρής» λαμβάνει χώρα το βράδυ της τελευταίας ημέρας του Ιουλίου, λίγο πριν την έναρξη της Σαρακοστής του Δεκαπενταύγουστου. Οι κάτοικοι της Ζακύνθου συγκεντρώνονται στους παραλιακούς δρόμους της πόλης, τραγουδούν και ανταλλάσσουν πειράγματα, περιμένοντας τα μεσάνυχτα. Μόλις αλλάξει η μέρα και μπει η 1η Αυγούστου, οι καμπάνες σημαίνουν την έναρξη της Σαρακοστής και οι συμμετέχοντες βγάζουν τα παπούτσια τους, ανασηκώνουν τα φουστάνια ή τα μπατζάκια τους και μπαίνουν στη θάλασσα για να ανασύρουν τη «μαλλιαρή» — μια πέτρα στην οποία έχουν φυτρώσει φυτά ή φύκια κάτω από το νερό, την οποία κρατούν σαν τρόπαιο και τοποθετούν κάτω από το κρεβάτι τους για καλοτυχία.
Η συγγραφέας – καθηγήτρια κ. Μαρία Ρουκανά – Αμπελά γράφει χαρακτηριστικά:
Αξίζει να σημειωθεί ότι το έθιμο της πέτρας της μαλλιαρής ήρθε στην χώρα από τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Άνδρες και γυναίκες έμπαιναν ως τα γόνατα στη θάλασσα, μάζευαν νερό από τα 40 κύματα και στη συνέχεια επιδίδονταν στην αναζήτηση μια πέτρα με βρύα, την περίφημη «πέτρα μαλλιαρή». Όποιοι την έβρισκαν την έπαιρναν στο σπίτι τους και το είχαν για καλό σημάδι. Σημείο τοποθέτησης της πέτρας ήταν συνήθως κάτω από το κρεβάτι! H πέτρα αυτή με το ρίζωμα και τη βλάστησή της μέσα στη θάλασσα, συμβολίζει όλη τη δύναμη και την ουσία του θαλασσινού στοιχείου. Σύμφωνα με το Διονύση Βίτσο « Με το που αλλάζει η μέρα και μπαίνει η 1η Αυγούστου, τα καμπαναρία που σημαίνουν την έλευση της Σαρακοστής, δίνουν το σύνθημα στους Ζακυνθινούς, που βγάζουν τα παπούτσια τους, ανασηκώνουν τα φουστάνια και τα μπατζάκια τους και μπαίνουν στην θάλασσα, στην άκρη εκεί που σκάει το κύμα, «για να πιάσουνε τη μαλλιαρή». Αναζητούν δηλαδή μια πέτρα στην οποία έχουν φυτρώσει φυτά από εκείνα που φύονται κάτω από το θαλασσινό νερό.
Είναι η λεγόμενη «μαλλιαρή» που την ανασύρουν σαν τρόπαιο, την φέρνουν στο σπίτι τους κρατώντας την ψηλά στο χέρι, και την τοποθετούν κάτω από το κρεβάτι». Όλα αυτά βέβαια τις παλιές καλές εποχές. Όταν ήμουν παιδί η νόνα μου έπαιρνε τη μαλλιαρή και την έβαζε κάτω από το πιθάρι για να έχει δροσερό νερό το καλοκαίρι. Η «μαλλιαρή», κατά παράδοση αιώνων, φέρνει καλοτυχία για όλη τη χρονιά, και, επιπλέον, διώχνει τα κουνούπια από το σπίτι. Πηγαίνετε λοιπόν απόψε στον ΆΓΙΟ ΔΙΟΝΥΣΙΟ και κάτω από τους ήχους της μουσικής ίσως εντοπίσετε καμιά πέτρα αλλά ΠΟΥ? Ιδού το ερώτημα. Γενικά, δίνουν πίστη στη σοφία και την πείρα του λαού, αυτό που κάνει τη λαογραφία αστείρευτη πηγή γνώσεων και συνέχειας”..
Ο Κοινωνιολόγος – Δημοσιογράφος Βασίλης Μούτσιος περιγράφει με την σειρά του: “Η Ζακυνθινή παράδοση λέει πως η «μαλλιαρή» φέρνει καλοτυχία για όλη τη χρονιά και διώχνει τα κουνούπια από το σπίτι. Κι όσο πιο «μαλλιαρή» είναι η πέτρα, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουν οι ανύπαντρες κοπέλες να δουν στον ύπνο τους τον άντρα που θα παντρευτούν. Γι’ αυτό οι παλιοί δεν έψαχναν απλώς μια μαλλιαρή, αλλά την πιο μαλλιαρή απ’ όλες.Μέσα σε αυτή τη ζωντανή λαογραφική εικόνα χωρά και μια πολύ προσωπική παιδική ανάμνηση. Θυμάμαι τις παρέες να μαζεύονται κάτω από το καμπαναριό του Αγίου, με ένα μπουκάλι κρασί, ψωμί και ντόπιο τυρί, κιθάρες και τραγούδια που ενώνονταν με τον ήχο της θάλασσας και της καμπάνας. Κι εμείς, παιδιά τότε, ακριβώς απέναντι, βουτούσαμε τα πόδια μας στο νερό και παίρναμε μαζί μας τρία μικρά πετραδάκια για καλοτυχία, πιστεύοντας πως κρατούσαμε στα χέρια μας κάτι από τη μαγεία εκείνης της νύχτας.
Αυτές οι μικρές τελετουργίες είναι που κρατούν ζωντανή τη μνήμη της Ζακύνθου και δένουν τις γενιές μεταξύ τους, από τους παλιούς κανταδόρους μέχρι τα παιδιά που έτρεχαν ξυπόλυτα στην άκρη της θάλασσας”.
Ο εκδότης Διονύσης Βίτσος αναφέρει, ότι έγραφε ο Αρχιδούκας Λουδοβίκος Σαλβαδόρ:
«Την 1η Αυγούστου πιάνουν οι γυναίκες τις «μαλλιαρές», δηλαδή πέτρες με χόρτα θαλασσινά, που μπαίνοντας στη θάλασσα, και τις βάζουν κάτω από τα κρεββάτια για δροσιά, δηλαδή για να μένουν το καλοκαίρι δροσερά κι ευχάριστα» [ή όπως εννοούν το «δροσιά» οι συμβολισμοί τους]
ΑΡΧΙΔΟΥΚΑΣ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ ΣΑΛΒΑΤΟΡ, «ΖΑΝΤΕ», ΠΡΑΓΑ 1904
Eίναι γεγονός ότι πρόκειται για ένα έθιμο καθαρά χωραΐτικο. Αστικό. Στα χωριά της Ζακύνθου δεν το τηρούσαν, σε πολλά δε ούτε καν το γνώριζαν. Για να μην πούμε ότι και από τη Χώρα πιο πολύ το τηρούσαν όσοι έμεναν στις παράλιες περιβόητες «ερωτικές» περιοχές Άμμος, Ταμπάκικα και Αγία Τριάδα, ενώ από τις υπόλοιπες περιοχές της Πόλης έρχονταν στις γειτονιές αυτές όσοι είχαν όρεξη για αστεία, κρασί και τραγούδια.
Η γιορτή είναι ένα είδος μίνι καρναβαλιού, που θυμίζει κάτι από τις Απόκριες που προηγούνται της Μεγάλης Σαρακοστής του Πάσχα. Η Μαλλιαρή προηγείται του Δεκαπενταύγουστου.
Κλείνοντας ετούτο το άρθρο, ο παπα Παναγιώτης Φωτεινόπουλος από το Καλαμάκι, σημειώνει σήμερα στο προσωπικό του προφίλ στο FACEBOOK χαρακτηριστικότατα: ”
Εεεε Ζακυνθινοί Καλημέρα Σας !!!!
Τελευταία του Ιουλίου Ημέρα Σήμερο…..
Έχουμε Μαλλιαρή ή Μαλλιαρές Απόψε στη Χώρα…..
Με Επίκεντρο το Πλάτωμα του Αγίου μας……
11 παρά κάτι, η Καθιερωμένη Συναυλία της Μπάντας τση πόλης με διάφορα ακούσματα, τσι 12 παρά πριν τα μεσάνυχτα “Εφίλησα Μελαχρινή Αυγούστου πρώτη μέρα, το στόμα μου μοσχοβολά τριάντα μία ημέρα” και ότι άλλο, και τσι 12:00 π.μ. Πανηγυρικές Κωδωνοκρουσίες από το Καμπαναρίο του Αγίου μας για την είσοδό μας στον καλύτερο μήνα του καλοκαιριού , στη Σαρακοστή του Δεκαπενταύγουστου και στον μήνα τση Γιορτής του Αφέντη μας και τέλεση του μικρού αγιασμού για την Πρωτομηνιά στο Καθολικό της Μονής Του…..
Δε Θέτε Χώρα;;; Βαρείτε για τα χωρία!! Που θέτε;;;
Λαγκαδάκια, Χοντρομενούδελο με φρέσκια Ντομάτα;;;;
Αϊ Λιό, που βράζουνε Αύγουστο όπως λέει η Πρόσκληση;;;
Ή Αϊ Δημήτρη στο Θεατράκι με Ομιλία, Χορευτικά και Αγιασμό στην Εκκλησία του Χωριού;;;
Ότι και να διαλέξετε, καλά να περάσετε Απόψε Τση Μαλλιαρής….
Καλό Δεκαπενταύγουστο σε Όλους μας, τση Παναγίας μας με Καλό, και με το Καλό Τ’ Αγίου μας!!!!!!
Και, συμπληρώνω εγώ, μην ακούσω από στόμα Ζακυνθινού ετούτο το “Καλή Παναγιά”…
Καλά να περάσετε απόψε, Ζακυθινοί και φίλοι επισκέπτες!
