Θα πάμε χρονικά, 19 χρόνια πίσω, στο 2007. Τότε, από ότι γράφει η έκδοση, κυκλοφόρησε το μνημειώδες έργο του Αρχιδούκα της Αυστρίας ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ ΣΑΛΒΑΔΟΡ από τις εκδόσεις ΜΠΑΣΤΑ και σε μετάφραση του συγγραφέα – συνταξιούχου εκπαιδευτικού ΖΑΦΕΙΡΗ ΑΚΤΥΠΗ. Θυμάμαι τότε τον εκδότη κ. Αντώνη Μπάστα να γυρίζει από πόρτα σε πόρτα, από γραφείο σε γραφείο ώστε να μαζέψει συνδρομητές και να καταφέρει να εκδώσει το ΖΑΝΤΕ στα Ελληνικά… Μεγάλο έργο, δύσκολο τότε το εγχείρημα, δεν ήταν ένα βιβλίο 100 σελίδων, μικρό σε μέγεθος… Το έργο, κατάφερε ο εκδότης και το έκδωσε… Την δουλειά του την έχουν επαινέσει πολλοί άνθρωποι του πνεύματος, αλλά σπουδαίο έργο και του μεταφραστή δασκάλου Ζαφείρη Ακτύπη που για τον λόγο αυτό, για να μεταφράσει το ΖΑΝΤΕ, έμαθε την Γερμανική γλώσσα… Το ποιός ήταν ο Σαλβαδόρ περιγράφει σε άρθρο του ο κ. ΓΙΑΝΝΗΣ ΔΕΜΕΤΗΣ στην ημερήσια τοπική εφημερίδα “ΗΜΕΡΑ” (15-10-2024) ο οποίος αναφέρει αναλυτικά:
Πριν από 99 χρόνια, την 12η Οκτωβρίου 1915, πεθαίνει στον πύργο του, στο Brandeis της Βοημίας, ο Λουδοβίκος Σαλβατόρ, Αρχιδούκας της Αυστροουγγαρίας.
Γεννήθηκε, στο Palazzo Pitti, στη Φλωρεντία, από τον Μεγάλο Δούκα Λεοπόλδο Β΄ της Τοσκάνης και την Μεγάλη Δούκισσα Μαρία Αντωνιέττα, πριγκίπισσα των Δύο Σικελιών.
Το 1864, αρχίζει σπουδές, στο Theresianeum της Βιέννης. Το ενδιαφέρον του στρέφεται στις φυσικές επιστήμες, τις γλώσσες, την ιστορία, τη γεωγραφία, τη λαογραφία, την αρχαιολογία, το σχέδιο.
Παράλληλα, ταξιδεύει σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο, Λουδοβίκος κόντες του Neudort.
Το 1872, αγοράζει στη Μαγιόρκα, το αγρόκτημα και την έπαυλη Μιραμάρ. Την ίδια χρονιά αγοράζει την περίφημη, για την εποχή, θαλαμηγό «NIXE».
Το 1873, ταξιδεύοντας στη Μεσόγειο, έρχεται, στις 17 Ιουλίου, για πρώτη φορά, στη Ζάκυνθο και ερωτεύεται το νησί.
Το 1901, στις αρχές Νοεμβρίου, πραγματοποιεί το δεύτερο του ταξίδι και παραμένει έως τα μέσα Μαΐου του 1902, με σκοπό να μελετήσει την ιστορία και τις παραδόσεις του τόπου.
Σε καλλιτεχνική εσπερίδα, που οργανώθηκε από τη Λαϊκή Σχολή Ζακύνθου, υπέρ των φτωχών συμπατριωτών μας, σύμφωνα με δημοσίευμα του περιοδικού «Αι Μούσαι» του Λεωνίδα Ζώη, συμμετέχει, προσφέροντας το ποσόν των 100 δραχμών.
Στις 19 Μαΐου, σύμφωνα με το ημερολόγιο του Διονυσίου Κλάδη, που εξέδωσα το 2004, με τίτλο: «Κυριώτερα Συμβάντα της Νήσου Ζακύνθου 1874-1907»:
«Ανεχώρησε δια Βιέννη ο Αρχιδούξ της Αυστρίας Λουδοβίκος Σαλβατόρ, όστις ήλθεν εις Ζάκυνθον δια θαλαμηγού ατμοπλοίου τας αρχάς Νοεμβρίου και εκάθησε μέχρι 19 Μαΐου και ετοπογράφησε όλο τον τόπο, χωρία και πόλη. Φωτογραφήσας σχεδόν όλη τη Ζάκυνθο και ο οποίος θέλει γράψει όλα τα ήθη και τα έθιμα του τόπου και την αληθή εν γένει κατάσταση του λαού και του τόπου. Εις το διάστημα της ενταύθα διαμονής του, εβοήθησε πολλούς πάσχοντας, εις τε την πόλη και τα χωρία. Έφυγε, δε, κατευχαριστημένος δια τον λαό και το κλίμα του τόπου».
Στο μεταξύ, το έτος 1902, με αφορμή την παρουσία στην ακολουθία του, της 20χρονης Luisa Maria Magdalena Vives, κόρης του γραμματέα του και βαφτισιμιάς του, δημιουργείται ειδύλλιο, μεταξύ της και του συμπατριώτη μας, γιατρού και ποιητή Γιάννη – Λεονάρδου Τσιλιμίγκρα, που θα καταλήξει σε γάμο, ύστερα από μια δεκαετία.
Η Λουίζα κληρονόμησε μεγάλο μέρος της περιουσίας του Σαλβατόρ και το ζευγάρι έζησε στη Μαγιόρκα της Ισπανίας, όπου ο Τσιλιμίγκρας διετέλεσε Πρόξενος της Ελλάδας.
Από τα μέρη που επισκεπτόταν στα ταξίδια του ο Σαλβατόρ, κατέγραφε τις εντυπώσεις του και τις περιελάμβανε σε καλαίσθητες εκδόσεις, που σήμερα αποτελούνε μεγάλη προσφορά στην ιστορία των τόπων αυτών.
Το 1915, μετακομίζει με την ακολουθία του, στον πύργο του Brandeis, όπου και πεθαίνει, στις 12 Οκτωβρίου.
Στο Μουσείο Σολωμού, σε ειδική προθήκη εκτίθεται φωτογραφία της εποχής, που εικονίζει τον Σαλβατόρ, και πρωτότυπες εκδόσεις από τα βιβλία του.
Στη πόλη μας, σήμερα, ένας δρόμος, κάθετος της οδού Αγίου Λαζάρου, φέρει το όνομά του.
Το ενδιαφέρον γύρω από τον Σαλβατόρ εξακολουθεί να παραμένει ακόμα ζωηρό, παρά τα χρόνια που πέρασαν, μεταξύ των ασχολουμένων με τα γράμματα.
Ο Διονύσης Σέρρας, το έτος 2004, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την έκδοση του «ΖΑΝΤΕ», αφιέρωσε τον ΚΔ΄ τόμο των Επτανησιακών Φύλλων, Φθινόπωρο – Χειμώνας, στην μνήμη του.
Το αφιέρωμα περιλαμβάνει πληθώρα μελετών και άρθρων με στοιχεία για τη ζωή και το έργο του από παλαιούς και νεώτερους ερευνητές.
Το 2013, από τις εκδόσεις Πατάκη, κυκλοφόρησε το βιβλίο του Δημήτρη Καμπουράκη, «Μια Σταγόνα Ιστορία». Στη σελίδα 115, σε ειδικό κεφάλαιο, με τίτλο «Ένας αρχιδούκας στο Τζάντε», γίνεται αναφορά στην προσωπικότητα του Σαλβατόρ.
Μεταξύ των άλλων, αναφέρεται ότι: «… από μικρός έδειξε ότι δεν χώνευε την αριστοκρατική του τάξη και τον τρόπο ζωής της. Αρνήθηκε μια εξασφαλισμένη πολιτική ή στρατιωτική καριέρα, δεν έκανε ποτέ οικογένεια και προτίμησε να περάσει τη ζωή του ρέμπελος και ανεξάρτητος, δίχως δεσμεύσεις. Υπήρξε δηλωμένος ειρηνιστής, οικολόγος, πανθεϊστής και πανηδονιστής. Αντί να μουχλιάζει μέσα στα βελούδα των υγρών κεντροευρωπαϊκών πύργων, αγόρασε την περίφημη θαλαμηγό του «Νίξε» και άρχισε να γυρίζει τον κόσμο. Επί σαράντα χρόνια τριγύριζε στη Μεσόγειο και στον υπόλοιπο κόσμο, ζώντας έντονα, μελετώντας τα μέρη όπου έφθανε, καταγράφοντας και κάνοντας σχέδια που δημοσίευε. Έτσι γνώρισε και αγάπησε τη Ζάκυνθο, στην οποία έμεινε δύο χρόνια».
«Μια φορά που τον υποχρέωσαν να ντυθεί με επίσημο φράκο, για να παρευρεθεί σε έναν βασιλικό χορό, μόλις ήρθε η ώρα του φαγητού, άδειασε τη σούπα στην τσέπη του και αναφώνησε: – Κύριοι, δεν καλέσατε εμένα, αλλά το κοστούμι μου. Συνεπώς, αυτό ταΐζω».
Το σε μεγάλου μεγέθους, δίτομο βιβλίο, με τίτλο «ZANTE», κυκλοφόρησε, το 1904, στα Γερμανικά, από τυπογραφείο της Πράγας.
Ο Σαλβατόρ το προσέφερε σε όλους εκείνους, με τους οποίους είχε συνδεθεί φιλικά, κατά την παραμονή του στο νησί και σε εκείνους που τον βοήθησαν στις έρευνές του.
Λόγω των σεισμών του ’53, αλλά και άλλων καταστροφών που μεσολάβησαν στο μεταξύ, το βιβλίο είχε καταστεί δυσεύρετο.
Το έτος 2007, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μπάστα, σε ελληνική μετάφραση του Ζαφείρη Ακτύπη.
Ο εκδότης κ. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΠΑΣΤΑΣ αναφέρει σε προλογικό του σημείωμα στον πρώτο τόμο της έκδοσης ΖΑΝΤΕ:
Η Ζάκυνθος και η Ελληνική γλώσσα χρωστάει μεγάλη τιμή στον μεταφραστή Ζακυνθινό δάσκαλο και συγγραφέα Ζαφείρη Ακτύπη για το μοναδικό τούτο πνευματικό πόνημα να μεταφράσει το ΖΑΝΤΕ του Σαλβατόρ όντως “ΘΕΛΕΙ ΑΡΕΤΗ ΚΑΙ ΤΟΛΜΗ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ”. Ο πατέρας μου έλεγε “ζούμε σε ευτυχισμένες εποχές αλλά δεν το ξέρουμε”. Σαν παράδειγμα έφερνε το λάδι. Όπως θα διαβάσετε στο ΖΑΝΤΕ του Σαλβατόρ συγκέντρωναν τις ελιές, τις αλάτιζαν, δεν επαρκούσε πολλές φορές το αλάτι και προμηθευόταν από το Μεσολόγγι. Ακόμα σήμερα, γενομένης συζήτησης στον Άγιο Λέοντα μού λένε την τάδε γωνιά του σπιτιού που σωριάζανε τις ελιές αλατισμένες που το αλάτι είχε φάει την πέτρα. Το λάδι λοιπόν εκείνο ήταν αρκετά βαρύ με πολλά οξέα. Σήμερα έχουμε καταπληκτικό λάδι με σχεδόν μηδέν οξέα, το πρώτο στην Ελλάδα. Με το διάβασμα του ΖΑΝΤΕ θα γίνει κατανοητό το ότι ζούμε όντως σε ευτυχισμένες εποχές αλλά ίσως να μην το ξέρουμε. Το εγκώμιό μου στον μεταφραστή για την Ελληνική γλώσσα το αποδεικνύω ως εξής. Πράγματι ο Ζαφείρης Ακτύπης έχει έναν ρέοντα και Ζακυνθινοπρεπή, όπου χρειάζεται, λόγο ο οποίος βγάζει έξω από τα όρια της Ζακύνθου το ΖΑΝΤΕ. Διότι είναι καταπληκτικό ανάγνωσμα για κάθε άνθρωπο ανά τον κόσμο που γνωρίζει την Ελληνική γλώσσα.
Επί πρόσθετα το έργο ΖΑΝΤΕ η Ζάκυνθος του 1900-1902 είναι πια στον χώρο του ‘μύθου’ όταν έχει μεσολαβήσει ένας καταλυτικός 20ος αιώνας με δυο παγκοσμίους πολέμους, άπειρες ανακαλύψεις – εφευρέσεις και ανακατατάξεις. Ο καθένας μπορεί να το απολαύσει. Είναι δε απολαυστικό όπως το λέει ο στίχος 163 από το λυρικό ποίημα στον Λόρδο Μπάϊρον του Εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού: “Για την ποθητήν Ελλάδα, Τόσο πρόθυμα ρωτούν, Σαν να εζήτααν τη γλυκάδα του φωτός να ξαναειδούν”.
Τελειώνοντας το άρθρο αυτό, καλό θεωρώ ότι είναι να γράψουμε και το βιογραφικό σημείωμα του μεταφραστή ΖΑΦΕΙΡΗ ΑΚΤΥΠΗ όπως και τις σκέψεις του και την κατατοπιστική του σημείωση όπως αυτά αναφέρονται στις πρώτες σελίδες του βιβλίου ΖΑΝΤΕ.
Ο Ζαφείρης Ακτύπης γεννήθηκε και μεγάλωσε στην χώρα της Ζακύνθου. Σπούδασε παιδαγωγικά και εργάστηκε στο νησί του ως δάσκαλος επί 31 χρόνια. Εργασίες και άρθρα του πέρασαν κατά καιρούς σε τοπικές εφημερίδες και περιοδικά με το ψευδώνυμο ΖΑΔΙΑΚ. Μετά την συνταξιοδότησή του ασχολήθηκε με την συστηματική μελέτη της Γερμανικής γλώσσας. Δημοσιευμένα έργα του: 1) Φιλοσοφική προσέγγιση στην προσωπικότητα και το έργο του Ανδρέα Κάλβου (1992), 2) Ηράκλειτος ο Εφέσιος (2000), 3) Έμμετρα και Άμετρα (2001 – ποίηση), 4) Οκτώ περίπατοι στο … δειλινό (2002 – φιλοσοφικοί διάλογοι), 5) Ζάκυνθος, Ιστορικοί και πολιτιστικοί σταθμοί (2003).
ΛΙΓΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗ
Διακεκριμένος φιλόσοφος και πολιτικός, ο Χάβελ, μιλώντας κάποτε στο Γερμανικό κοινοβούλιο, σαν Πρόεδρος της Τσέχικης Δημοκρατίας, για πρώτη φορά μετά τον μεγάλο πόλεμο, είπε ότι πατρίδα είναι ο τόπος που πατεί κανείς για να κοιτάζει τον ουρανό. Λόγος μεγάλος και βαθύς!
Ο ουρανός όμως θα μένει πάντα σιωπηλός και μυστηριώδης, εφόσον ο παρατηρητής του δεν ενδιαφερθεί να γνωρίσει και να αποκτήσει την αναγκαία εμπειρία από την μελέτη του συγκεκριμένου τόπου που πατεί.
Η γνωριμία της πατρίδας αποτελεί το θεμέλιο που θα κρατήσει το οικοδόμημα της γνώσης για τον κόσμο. Πάντα όμως ελλοχεύει ένας κίνδυνος. Το να πιστέψουμε ότι αυτή η παράσταση που σχηματίσαμε βλέποντας και ζώντας στην πατρίδα μας είναι μοναδική και αποκλειστικά αληθινή. Τούτη η αντίληψη προκαλεί στάσεις και ενισχύει συμπεριφορές που όχι λίγες φορές προξένησαν δεινά στην ανθρωπότητα.
Αγαπάμε την πατρίδα μας την μεγάλη και λατρεύουμε τον τόπο που γεννηθήκαμε. Αλλά είμαστε πάντοτε ανοιχτοί σε κάθε καλόπιστη κριτική που προέρχεται από την αντικειμενική ματιά κάθε υπεύθυνης προσωπικότητας. Έτσι ευρύνεται η γνώση μας και δικαιολογείται με επιχειρήματα η λατρεία μας.
Αυτές οι σκέψεις με ώθησαν και αργότερα με κραταίωσαν για την μετάφραση του πρώτου τόμου του ανεπανάληπτου πονήματος του Αρχιδούκα Ludwig Salvator “ZANTE” που εκδόθηκε πριν από έναν και πλέον αιώνα στην Πράγα και την Λειψία, σε γλώσσα Γερμανική.
Στα μέσα της χρονικής διαφοράς που χωρίζει την συγγραφή του βιβλίου από την μετάφρασή του στα Ελληνικά, η Ζάκυνθος συγκλονίστηκε από τον μεγάλο σεισμό του 1953 και η πόλη της αφανίστηκε ολοκληρωτικά. Τούτο το χρονικό ορόσημο βοήθησε αποφασιστικά την λήθη για την χαμένη πατρίδα και συνέβαλλε αρκετά, με την άφιξη Ελλήνων από άλλους τόπους, αρχικά, για την νόθευση ηθών και εθίμων, πίστεων και προλήψεων, ασμάτων και διασκεδάσεων, συμπεριφορών και επιλογών και κατά συνέπεια στην αλλαγή, αν όχι του χαρακτήρα, σίγουρα όμως της στάσης ζωής του επιρρεπούς προς τον νεωτερισμό λαού μας.
Αναντίρρητα οι κοινωνίες εξελίσσονται, σήμερα ιδιαίτερα με αλματώδη ρυθμό. Το “τα πάντα ρει” επιβεβαιώνεται δραστικότερα από κάθε άλλη εποχή. Η πατρίδα μας, σταυροδρόμι εθνών, θρησκειών και πολιτισμών υφίσταται άλλη μια φορά και όλο πιο έντονα τις κοσμογονικές αλλαγές. Τα θετικά και τα αρνητικά επακόλουθα αυτών των μεταβολών είναι οπωσδήποτε πολλά και σημαντικά. Χρέος μας να πολλαπλασιάσουμε τα πρώτα και να μειώσουμε τα δεύτερα. Για τον λόγο αυτό και σε τούτο τον μόχθο δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε τις ρίζες μας. Θα είμαστε ασυνεπείς προς τα ιδεώδη μας εάν αγνοήσουμε τους πόθους, τις λαχτάρες, τις αγωνίες, τα οράματα των γονέων μας, όπως και κάθε πνευματική ή και υλική δημιουργία τους για την βελτίωση της ζωής τους και για την εξασφάλιση ενός καλύτερου κόσμου για μας που τούς διαδεχτήκαμε.
Σπατάλησα πολύ χρόνο για τούτη την μετάφραση και χωρίς να σκοπεύω σε κανένα υλικό όφελος, ευελπιστούσα πως θα βρεθεί ο τρόπος να γίνει κτήμα όσο το δυνατόν περισσότερων συμπατριωτών μας και άλλων Ελλήνων. Ευχαριστώ τον εκδότη που ανέλαβε το ρίσκο της δημοσίευσης και όλους εκείνους που πρόθυμα έγιναν χορηγοί, για να μην μείνει η εργασία μου κλειδωμένη σε κάποιο ράφι μιας βιβλιοθήκης, όπως το χρονικό Βαρβιάνη που χάθηκε οριστικά.
ΖΑΚΥΝΘΟΣ 11 Απριλίου 2007 – ΖΑΦΕΙΡΗΣ ΑΚΤΥΠΗΣ.
Κατατοπιστική σημείωση του μεταφραστή:
“Το να μεταφράζεις ένα κείμενο από μια γλώσσα σε μία άλλη είναι μία προσπάθεια ώστε να παρουσιάσεις το έργο μέσα στα πλαίσια μιας διαφορετικής σκέψης και έκφρασης. Στην διάρκεια της εργασίας μου διαρκές μέλημά μου ήταν να γίνουν κατανοητές οι αφηγήσεις και οι περιγραφές του συγγραφέα, χωρίς να παραληφθεί η πιστότητα της γραφής του και το ύφος της έκφρασής του. Το αποδίδω όμως όπως το έζησα μελετώντας το.
Αντιπαρέρχομαι τις επιφυλάξεις των πολυπραγμόνων για τις δυνατότητές μου πάνω στην γνώση της Γερμανικής γλώσσας και επιθυμώ να κατατοπίσω τους αναγνώστες για κάποια πρακτικά πράγματα: Το κείμενο περιείχε πολλές Ελληνικές λέξεις που πέρασαν στην μετάφραση αναλλοίωτες, δεν επεδίωξα να διορθώσω την Ελληνική γραφή, έστω και αν υπήρχαν λάθη ορθογραφικά ή συντακτικά κ.λ.π.
Πρέπει να έχουμε πάντοτε στην σκέψη μας ότι το βιβλίο γράφτηκε τον περασμένο αιώνα και παραπάνω και όταν μιλάει για τελευταίο σεισμό ή πόλεμο ή θεομηνία ή οποιοδήποτε άλλο γεγονός, αυτά τα συμβάντα προηγούνται από την γέννησή μας”.
Τέλος, πιστεύω ότι αξίζει να έχουμε στην βιβλιοθήκη μας αυτό το μνημειώδες έργο ενός ανθρώπου που έδωσε το στίγμα του γράφοντας το ΖΑΝΤΕ, ένα έργο που βασίστηκε στην ιστορία του τόπου μας όπως την είδε και την αποτύπωσε ο Λουδοβίκος Σαλβαδόρ και μετάφρασε με πολύ μεγάλη επιτυχία και κόπο ο αγαπητός Δάσκαλος, Συγγραφέας, Λόγιος, ποιητής κ.λ.π. Ζαφείρης Ακτύπης και κατάφεραν και κυκλοφόρησαν οι εκδόσεις Μπάστα το 2007 μαζεύοντας χρήματα από χορηγούς και κάνοντας προεγγραφές αυτών που έδωσαν χρήματα ώστε να εκδοθεί το ΖΑΝΤΕ. Οι χορηγοί και οι συνδρομητές αναφέρονται όλοι, ένας προς ένας, στο τέλος του δευτέρου τόμου του βιβλίου.
Ο μεταφραστής του δίτομου έργου ΖΑΝΤΕ κ. ΖΑΦΕΙΡΗΣ ΑΚΤΥΠΗΣ.
