Συνεχίζοντας την χθεσινή έρευνα σχετική με τους Ναούς του εορτάζοντος χθες Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου και με την πολύτιμη συνεργασία του Θεολόγου Κωνσταντίνου Διον. Γιατρά αλλά και του Αειμνήστου Δασκάλου από πολλές απόψεις Διονυσάκη Φλεμοτόμου, δημοσιεύουμε επίσης τα εξής: Έγραφε το 2023 Ο Διονύσης Φλεμοτόμος: “Δύο εκκλησίες του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, που γιορτάζει σήμερα, υπήρχαν στην προσεισμική πόλη της Ζάκυνθο. Η μία ήταν αυτή, η οποία είχε την επωνυμία “του Τράφου” και βρισκόταν στην σκοντράδα της Αγίας Τριάδας, όπου ακόμα και σήμερα μπορεί να αποκατασταθεί και η άλλη, γνωστή σαν του Γουζέλη, στο άλλο μέρος της πόλης. Σε αυτήν ο ποιητής και συγγραφέας Δημήτριος Γουζέλης ζητά να θαφτεί. Η εκκλησία ανήκε στην φαμίλια του”…
Η αναφορά μας συνεχίζεται με το άρθρο του Θεολόγου Κωνσταντίνου Γιατρά που ακολουθεί:
Ο παλαιός Ναός του Τράφου στην Αγία Τριάδα και το νεότερο παρεκκλήσιο της πόλης.
Κωνσταντίνος Γιατράς – Θεολόγος
Στις 13 Νοεμβρίου, ημέρα που η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, αξίζει να σταθούμε σε μια λιγότερο γνωστή σελίδα της εκκλησιαστικής ιστορίας της Ζακύνθου. Στη συνοικία της Αγίας Τριάδας, στο βορειοανατολικό άκρο της πόλης, βρισκόταν ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου του Τράφου. Την ιστορία του φωτίζουν μια μεγάλη εικόνα του 17ου αιώνα και οι επιτύμβιες πλάκες του γειτονικού Εγγλέζικου κοιμητηρίου. Σε νεότερα χρόνια, το όνομα του ιεράρχη συναντάται και σε ένα οικογενειακό παρεκκλήσιο της πόλης. [1, 3–5]
Ο Άγιος Ιωάννης του Τράφου
Ο παλαιός Ναός ήταν μετόχι της Μονής του Αγίου Γεωργίου των Γκρεμνών. Η σχέση αυτή συνέδεε μία από τις ιστορικές μονές του νησιού με μια γειτονιά της Χώρας. Ο μελετητής Γιάννης Ρηγόπουλος αναφέρει ότι σε απογραφές του 1757 και στον δεύτερο κώδικα της μονής μνημονεύονται δύο εικόνες του Χρυσοστόμου. Κατά την εκτίμησή του, μία από αυτές μπορεί να είναι η μεγάλη εικόνα του Τράφου που φυλάσσεται στο Μουσείο Ζακύνθου. Η ακριβής χρονολογία ίδρυσης του ναού παραμένει αδιευκρίνιστη στις δημοσιευμένες πηγές που εξετάστηκαν. [1–2]
Μια εικόνα που αφηγείται τον βίο του Αγίου
Η μεγάλη φορητή εικόνα του Τράφου χρονολογείται στο πρώτο μισό του 17ου αιώνα. Στο κέντρο δεσπόζει ο Χρυσόστομος ένθρονος. Γύρω του αναπτύσσονταν, σε 24 διάχωρα, επεισόδια του βίου του. Ο πιστός μπορούσε να περιτρέξει με το βλέμμα το πλαίσιο της εικόνας και να παρακολουθήσει, σκηνή τη σκηνή, την ιστορία του ιεράρχη. Η αρχαιολόγος Τζούλια Παπαγεωργίου χαρακτηρίζει τον κύκλο αυτό ως τον πληρέστερο σωζόμενο εικονογραφικό κύκλο του βίου του Χρυσοστόμου. [1]
Τμήματα από την αριστερή πλευρά της εικόνας είχαν ήδη αποσπαστεί πριν από το 1946 και καταγράφηκαν στον κατάλογο του Μουσείου Διονυσίου Λοβέρδου. Ο Ρηγόπουλος μελέτησε τη διαδρομή τους και επιχείρησε να τα επανατοποθετήσει σχεδιαστικά στις αρχικές τους θέσεις. Από τον ίδιο ναό προέρχεται και δεύτερη εικόνα του Αγίου με σκηνές του βίου του, χρονολογημένη στα τέλη του 17ου αιώνα, την οποία η Παπαγεωργίου καταγράφει στη Μονή των Γκρεμνών. [1–2]
Το Εγγλέζικο κοιμητήριο δίπλα στον Ναό
Στον χώρο του Αγίου Ιωάννη του Τράφου ιδρύθηκε το 1675, στα χρόνια της Βενετοκρατίας, το Εγγλέζικο κοιμητήριο της Ζακύνθου. Εκεί ενταφιάζονταν μέλη της βρετανικής παροικίας, ανάμεσά τους πρόξενοι, έμποροι και, αργότερα, αξιωματικοί της φρουράς και μέλη των οικογενειών τους. Ο Daniel Quinn, στην καταγραφή των ζακυνθινών επιγραφών που δημοσίευσε το 1900, τοποθετεί το κοιμητήριο πίσω από την εκκλησία του Αγίου Χρυσοστόμου και παραθέτει δύο λατινικές επιτύμβιες επιγραφές του τέλους του 17ου αιώνα. Οι μαρτυρίες αυτές δείχνουν πώς η ιστορία μιας ορθόδοξης εκκλησίας συναντήθηκε με την ιστορία ανθρώπων που έφτασαν στο νησί για το εμπόριο ή την προξενική υπηρεσία. [3–4]
Το νεότερο παρεκκλήσιο του Αγίου Χρυσοστόμου
Στην πόλη της Ζακύνθου μαρτυρείται επίσης το παρεκκλήσιο του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου στην οικία του Μητροπολίτη Δωδώνης Χρυσοστόμου Συνετού. Στις 12 Νοεμβρίου 2020 τελέστηκε εκεί Αρχιερατικός Εσπερινός για τη μνήμη του Αγίου, με τον Μητροπολίτη να εορτάζει τα ονομαστήριά του. Τον επόμενο χρόνο καταγράφονται στο ίδιο παρεκκλήσιο ο πανηγυρικός Εσπερινός και η Θεία Λειτουργία της 13ης Νοεμβρίου. [5]
Στην Αγία Τριάδα, οι επιτύμβιες επιγραφές κρατούν ζωντανή τη μνήμη της γειτονιάς του Τράφου. Στο Μουσείο Ζακύνθου, η εικόνα του ένθρονου Χρυσοστόμου διασώζει κάτι από όσα έβλεπε ο πιστός που έμπαινε κάποτε στον παλαιό ναό. Και στο νεότερο παρεκκλήσιο, η εορτή του Αγίου έχει τη θέση της στην εκκλησιαστική ζωή της πόλης. [1, 3–5]
Πηγές
[1] Τζ. Παπαγεωργίου, «Δύο παραστάσεις από το βίο των Μεγάλου Βασιλείου και Ιωάννου του Χρυσοστόμου», Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας 35 (2014), σ. 229–244. Πηγή [2] Γ. Ρηγόπουλος, «Τα διαλελυμένα μέλη της εικόνας του Ιωάννου του Χρυσοστόμου», 2011. Πηγή [3] D. Quinn, «Των τελευταίων αιώνων επιγραφαί Ζακυνθιακαί», Αρμονία (1900), σ. 580. Πηγή [4] Χ. Μερκούρη και Β. Σαρρής, Αρχαιολογία και Τέχνες, τχ. 127 (2018), σ. 60–77. Πηγή [5] Εκκλησία Online, «Εσπερινός των ονομαστηρίων του Σεβ. Μητρ. Δωδώνης», 2020. Πηγή Εκκλησία Online, «Τα ονομαστήρια του Μητροπολίτη Δωδώνης», 2021. Πηγή
Ο Ναός του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου (του Γουζέλη).
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος με σκηνές του βίου του. Φορητή εικόνα από τον ναό του Τράφου, πρώτο μισό του 17ου αιώνα. Μουσείο Ζακύνθου.









