«Η ιστορική ενότητα της Ιεράς Μονής Αγίου Γεωργίου των Γκρεμνών περιλαμβάνει εκτός από το κεντρικό μοναστηριακό συγκρότημα (1570) πλήθος καταλοίπων της λατρευτικής ζωής (Ιερός Ναός Σπηλιάς Αγίου Γερασίμου 1552, ερείπια Ιεράς Μονής των Αγίων Πάντων 15ος αιων., Ιερά Μονή Κάτου Άη Γιώργη των Γκρεμνών 1550, αμυντικός πύργος Ιεράς Μονής του 1561 κ.α.) και άλλων ιστορικών θέσεων σε πολύ κοντινή μεταξύ τους απόσταση. Στην έκταση αυτή των 2.500 στρεμμάτων, ιδιοκτησίας του Μοναστηριού του Άη Γιώργη, εντοπίζονται μάρτυρες της αδιάλειπτης μέσα στους αιώνες μοναστικής δραστηριότητας, συνθέτοντας ένα μαγευτικό και αδιαίρετο σύνολο- τεκμήριο του ιστορικού, εκκλησιαστικού, κοινωνικού και πολιτισμικού γίγνεσθαι της βορειο- δυτικής Ζακύνθου, σε ένα περιβάλλον με πλούσιο και παρθένο φυσικό απόθεμα (Δίκτυο NATURA 2000). Μια πολιτισμική και ιστορική ενότητα, η οποία διατηρεί τη συλλογική μνήμη και ταυτόχρονα αξιώνει την προστασία, ανάδειξη, διαχείριση και αξιοποίηση μιας νέας σύγχρονης πολιτιστικής πραγματικότητας, έτσι όπως αυτή αρθρώνεται και αναλύεται στη Μελέτη Στρατηγικού Σχεδιασμού (Master Plan), που ήδη έχει εκπονήσει η Εκκλησία της Ζακύνθου και έχει καταθέσει αρμοδίως, από τον Δεκέμβρη του 2023…». Όπως αναφέρει ο ιστορικός Ντίνος Κονόμος1 «…βορειοδυτικά του Μοναστηριού της Αναφωνητρίας και στην κορυφή ενός δασωμένου ακρωτηρίου, που σχηματίζει μικροσκοπική χερσόνησο, υπήρχε η αρχαία εκκλησία του Αγίου Γεωργίου των Κρημνών…». Τα περί της ιδρύσεως του ναΐσκου του «Κάτου Άη Γιώργη» των Κρημνών ή του «Αι Γιώργη στο Νησί», σύμφωνα με τον ιστορικό Λεωνίδα Χ. Ζώη2, «…εισίν άγνωστα. Μόνον δ’ εκ τινός παλαιού συμβολαίου, του συμβολαιογράφου Ζακύνθου Ν. Γραμματικοπούλου, γίνεται ημίν γνωστόν ότι ο ναΐσκος (βλ. μονύδριον) αυτός, ανήκεν άλλοτε τη Μονή της Θ. Αναφωνητρίας, διότι τη 4η Δεκεμβρίου 1535, ο ηγούμενος αυτής Κύριλλος Καλόφωνος, μετά των ευγενών επιτρόπων της μονής Λουμπέρτου Ντεριάνου, Αντωνίου Κοκκάλα και Θεόδ. Καστελάνου, δίδουσι τω ιερομονάχω Μακαρίω και τω μοναχώ Βαρλαάμ Μπελέτη, δια βίου το μοναστήριον του Αγίου Γεωργίου, εις τόπο λεγόμενον των Κρημνών, ως κοινόβιον, άνευ ουδενός εμποδίου, και την ημέρα του Αγίου Γεωργίου να πηγαίνουν οι μοναχοί μίαν λαμπάδα λίτρας μιας στη μονή της Αναφωνητρίας, ως μετόχιον όπου ευρίσκεται…». Και πράγματι, τα ιστορικά στοιχεία3 μαρτυρούν πως μέσα σε λίγα χρόνια, οι ιερομόναχοι Μακάριος και Βαρλαάμ Μπελέτης, δουλεύοντας ακατάπαυστα και κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, ανακαίνισαν την ερειπωμένη εκκλησία και κατασκεύασαν, κοντά στο ναό, μια μικρή οικία- κατάλυμα (un poco di capana), για να προστατευτούν από τον ήλιο, τη βροχή και το χειμερινό άνεμο. Με αίτησή του (1550), προς τον τότε Προνοητή Ζακύνθου Cornelio Barbaro, ο Βαρλαάμ Μπελέτης εξέθεσε την κατάσταση του μοναστηριού, προχωρώντας, συνάμα, και σε μια σύντομη ιστορική αναδρομή, εξιστορώντας τις συνθήκες κάτω από τις οποίες χτίστηκε η εκκλησία και το Μοναστήρι τους: «…Πριν δεκαπέντε χρόνια ο Βαρλαάμ Μπελέτης και οι συνοδοιπόροι του είχαν βρει στην περιοχή την εκκλησία γκρεμισμένη και εγκαταλειμμένη, χωρίς πόρους, καθώς το μέρος ήταν πολύ άγονο και δεν διέθετε τίποτε άλλο παρά μόνο ένα μικρό αμπελάκι (un poco di vignetta). Οι μοναχοί εκείνοι με την προσωπική τους εργασία και χρησιμοποιώντας ορισμένα κινητά και ακίνητα πράγματα που τους δόθηκαν, την έφεραν σε αρκετά καλή κατάσταση…»4. Για να μπορούν, όμως, πλέον να ζουν απερίσπαστα, ο Βαρλαάμ και οι αδελφοί της μονής, ζητούσαν την επικύρωση της κατοχής της, ώστε τόσο οι ίδιοι όσο και οι διάδοχοί τους να είναι κύριοι της παραπάνω εκκλησίας και του μοναστηριού. Έτσι, με την από 11 Απριλίου 1550 σύμφωνη Απόφαση του Προνοητή Ζακύνθου Cornelio Barbaro καθώς και την από 4 Ιουνίου 1554 Απόφαση του Προνοητή Ζακύνθου Francesco Barbaro, τερματιζόταν μια μακρά περίοδος ασάφειας όσον αφορά το ιδιοκτησιακό και νομικό καθεστώς της Μονής του «Κάτου Άη Γιώργη» των Κρημνών, καθώς το συγκρότημα της εκκλησίας και του μοναστηριού αλλά και όλη η γύρω περιοχή, ξεκινώντας από «…το στόμιο του πελάγους (Stomio del Mare) έως να πάνε απάνου εις τα λαγγάδια του Σελιμά… και από ’κει στον τόπο που πλησιάζει στη θάλασσα και που ονομάζεται Τράχηλας…», περιερχόταν στο εξής και εις το διηνεκές, στην κατοχή των καλογέρων του «ευλαβεστάτου γέροντα και δουλευτή» Βαρλαάμ Μπελέτη («…volse riconoscer in gratia il luoco…et l’ uso… che la ditta Chiesa et luoco fusse suo, et di quelli religiosi …con l’ aggionta di piu che gli concedeva il luoco posto circumvicina petroso, inculto, grezo, inutile no posseduto da alcuno posto tra I confine…»). Εντός των ορίων του Μοναστηριακού δάσους του Άη Γιώργη των Γκρεμνών, διατηρούνται, σε πείσμα του χρόνου και της αδιαφορίας των ανθρώπων, τα κάτωθι αθάνατα ιστορικά και θρησκευτικά μνημεία της πατρίδος μας αλλά και ολάκερης της Ορθοδοξίας: το Μοναστήρι του Κάτου Άη Γιώργη των Κρημνών (15ος αιών), το νέο Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στον λόφο Σούρμπη (1562), ο Ιερός Ναός «Σπηλιά Αγίου Γερασίμου» (1554), ο ενετικός αμυντικός πύργος του μοναστηριού (1561) καθώς και τα απομεινάρια της ιεράς μονής των Αγίων Πάντων (15ος αιων) με την ενετική της Βίγλα (15ος αιών), πάνω στα οποία κτίστηκε στα κατοπινά χρόνια ο ναός της Αγίας Πολυχρονίας. Λίγα μόνο μέτρα μακριά, από το περιώνυμο Πλάτωμα του Ναυαγίου, εκεί όπου η νεοζακυνθινή αθλιότητα επιζητά διακαώς τη θέσπιση εισιτηρίου για να διαφημίζει το λαθροτσιγαράδικο «Παναγιώτης», και πάνω στη χερσόνησο του Άη Γιώργη, γνωστή και ως «το Νησί του Άη Γιώργη», ευρίσκονται ακόμη η Σπηλιά του Μαραβέλια, όπου οι μοναχοί του 16ου αιων έκρυβαν τις βάρκες τους, οι βενετσιάνικες πηγές του Στομίου, οι πετρο- λαξευμένες στέρνες και οι λάκκοι εξόρυξης χαλικιού των μοναχών, οι βίγλες- σκοπιές των καλογέρων, οι σπιάτζες, το αλώνι τους κ.α. καθώς και το μοναδικής και απαράμιλλής ομορφιάς, προσφάτως συσταθέν, εργαστήριο ψηφιδωτών της Μονής. Όλα τα ανωτέρω ιστορικά και εκκλησιαστικά μνημεία, βρίσκονται σε ακτίνα μικρότερη του ενός(1) χιλιομέτρου από τον κόλπο του Ναυαγίου, αποκαλύπτοντας ένα σπάνιου φυσικού κάλλους και ιστορικής- θρησκευτικής αξίας θεματικό πάρκο, μοναδικό ίσως στην Ελλάδα και την Μεσόγειο! Απέναντι, λοιπόν, ξεκάθαρα στις κάθε λογής βλακείες (περί ιδρύσεως Μουσείου του «Παναγιώτη»), τις κυβερνητικές λαθροθηρίες περί τους κατά φαντασίαν Αιγιαλούς και τις Παραλίες και τα μικροπολιτικά συμφέροντα της καντίνας, αυτό που λέω προς όλους (Αυτοδιοίκηση, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, ΤΕΕ, Επιμελητήριο, Δ.Σ.Ζ., ΜΜΕ, κάτοικοι δημοτικής Ενότητας Ελατίων κ.α.) είναι ότι ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΡΟΤΑΣΗ για το Ναυάγιο Ζακύνθου, που άλλο σκοπό δεν έχει παρά τη δημιουργία ενός υποδείγματος ανθρωπογεωγραφικής ενότητας με συνοχή και συνέχεια στον χώρο και στον χρόνο, στη βάση της προστασίας και της αειφορικής διαχείρισης της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς της περιοχής. Ο Άγιος Γεώργιος των Κρημνών μπορεί να αποτελέσει πρότυπο, case study, αρχικό πυρήνα ενός εγχειρήματος για την ευρύτερη περιοχή και, κατά την ταπεινή μου κρίση, να προσφέρει ένα μοναδικό πρότυπο υπόδειγμα διαχείρισης της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς αυτού του τόπου… μιας κληρονομιάς της ανθρωπότητας. Η Εικόνα είναι δια χειρός του Ζακύνθιου Ζωγράφου – Αγιογράφου ΜΠΑΜΠΗ ΠΥΛΑΡΙΝΟΥ
