Μεγάλη γιορτή της Υπαπαντής την 2η μέρα του Φλεβάρη με γενική αργία κάποτε. Γι’ αυτό στη Ζάκυνθο λέμε: “Τση Παπαντής και τα γαϊδούρια σκόλη”. Επίσης οι χωρικοί θέλουν την μέρα βρεχούμενη, γιατί τότε θα πάει καλά η σταφίδα, ο “μαύρος χρυσός” του νησιού, και θα γεμίσει τ’ αλώνια. Χαρακτηριστικό είναι το σχετικό δίστιχο: “Παπαντούλα βροχερή και στ’ αλώνια οι σωροί”. Προς υπαπαντήν και Ζάκυνθος η πόλις Χριστού πρόεισι την Σιών μιμουμένη”. Αναστασίου Γόρδιου, επίγραμμα (θαυμάσιο) για τον Ναό της Υπαπαντής στην πόλη της Ζακύνθου (το “υ” της υπαπαντής είναι μικρό και δεν μπήκε από λάθος). Όλα τα ανωτέρω είναι από δημοσιεύσεις του Αειμνήστου φίλου καθηγητή, συγγραφέα, ποιητή, λαογράφου και άλλα πολλά Διονύση Φλεμοτόμου τον οποίο δεν ξεχνάμε ποτέ, και πώς άλλωστε να ξεχάσουμε αφού από τα άρθρα του και τις δημοσιεύσεις του μάθαμε πάρα πολλά και ακόμα εξακολουθούμε να μαθαίνουμε… Η εκκλησία της Υπαπαντής στην πόλη κτίσθηκε από τον Σταμάτιο Κοντονή σε ανάμνηση της θεραπείας του από πανούκλα, με άδεια που του δόθηκε από την Βενετική Κυβέρνηση. Για το σκοπό αυτό στις 7 Δεκεμβρίου 1647 η Φιορέντζα Πετρούτσου, θυγατέρα του Ιωάννη και σύζυγος του Πέτρου Βέργαμου, του παραχώρησε οικόπεδο δικό της στο νότιο άκρο της πόλης. Ο Ναός βρισκόταν στην σημερινή οδό Κάλβου. Το 1953 έπεσε από την σεισμοπυρκαγιά και από τότε η Υπαπαντή γιορτάζει στον Ιερό Ναό Παναγίας Φανερωμένης. Η κ. ΜΑΡΙΑ ΣΙΔΗΡΟΚΑΣΤΡΙΤΗ – ΚΟΝΤΟΝΗ γράφει: Υπαπαντή τού Κυρίου, Δεσποτική γιορτή τής Χριστιανοσύνης, σε ανάμνηση της έλευσης του μικρού Χριστού από τους γονείς του στον Ναό, και της υποδοχής Του από τον πρεσβευτή Ιερέα Συμεών. Σήμερα ο δρόμος με έφερε στον λόφο της Υπαπαντής στο Ακρωτήρι, μετά από τηλεφώνημα της κ. Καίτης Μινώτου. Ας αφεθούμε στην ευγενική ξενάγησή της.. Σε μια καταπληκτική θέση του λόφου του Ακρωτηριού, νότια, υπάρχει το πλάτωμα της Υπαπαντής στην άκρη του γκρεμνού, γεμάτο κυπαρίσσια ευκάλυπτα και ελιές και με μοναδική θέα προς το Κάστρο, την πόλη, τον Λαγανά και τον Σκοπό. Ο Ναός της Υπαπαντής ανήκε στην Ενορία της Αγίας Τριάδος της πόλης μας και είχε καταστραφεί πριν από το 1953, οι δε εικόνες του είχαν μεταφερθεί στον παλιό Ναό της Αγίας Τριάδας. Όπως με πληροφόρησε σχετικά ο τότε Εφημέριος της Αγίας Τριάδας π. Αντώνης Καλόφωνος, μετά τον σεισμό του 1953 ο εν λόγω Ναός πωλήθηκε, με σκοπό την εξεύρεση χρημάτων για την ανοικοδόμηση του νέου κεντρικού Ναού, οπότε αγοράσθηκε από την Οικογένεια Μινώτου, που είχε δίπλα τα κτήματά της. Ο πατέρας της κ. Καίτης Μινώτου έκτισε μια σύγχρονη εκκλησία στο βόρειο δυτικό τμήμα του περιγράμματος του παλαιού ναϋδρίου, διατήρησε όμως το περίγραμμα του, το ιερό Βήμα και την Αγία Τράπεζα στην θέση της κάτω από τον ουράνιο θόλο. Στο εσωτερικό του σύγχρονου ναού υπάρχει επιγραφή δυσδιάκριτη, στην οποία διακρίνεται το 18… ΑΝΑΚ…ΘΗ, δηλαδή ανακαινίσθη το χίλια οκτακόσια… Συμπεραίνεται ότι υπήρχε παλαιότερος Ναός σε αυτή την θέση. Βιβλιογραφικά δεν βρήκα κάτι, πιο έγκυρες όμως πληροφορίες για τη χρονολόγησή του μπορούν να δώσουν οι τέσσερις εγχάρακτοι Σταυροί στις γωνίες της υπαίθριας Αγίας Τράπεζας”. Ναός της Υπαπαντής υπάρχει στο Μαχαιράδο (του 16ου αιώνα), στον Αγαλά (ή αλλιώς Παναγία η Αμπελιώτισσα), Εκκλησία και Μοναστήρι στην τοποθεσία “τσι μεγάλες ή ψηλές πέτρες” στο σύνορο του χωριού Κοιλιωμένος, και στο άλλοτε χωριό Άμπελος.
Ο Ναός της Υπαπαντής στον Αγαλά.
Από την Υπαπαντή στο Μαχαιράδο.
Η Υπαπαντή στο Ακρωτήρι της οικογενείας Μινώτου.
Η Υπαπαντή στον Κοιλιωμένο.
Ο Ναός της Υπαπαντής στο κέντρο της πόλης, στην σημερινή οδός Κάλβου πριν τους σεισμούς του 1953. Αρχείο ΑΝΤ. ΜΑΡΙΝΟΥ. Παραχώρηση Αρχείου από την κ. Μαρία Σιδηροκαστρίτη – Κοντονή.
Ο Ναός της Υπαπαντής μετά τους σεισμούς του 1953.
