Πριν από δύο χρόνια στον ραδιοφωνικό σταθμό ΠΡΙΣΜΑ 90,2 έδωσε μία συνέντευξη ένας καλός Ζακυνθινός φίλος, ο κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΑΡΙΝΟΣ – ΚΑΣΑΣ. Είπε λοιπόν για την ημέρα της Τσικνοπέμπτης στην Ζάκυνθο: «Ζούμε στην εποχή που υπάρχει πολύ χαμόγελο και ουράνιο τόξο, όμως την ίδια στιγμή έχουμε ξεχάσει τα ήθη και τα έθιμά μας. Όλα άλλαξαν στο βωμό του χρήματος. Είχα την τύχη να ζήσω τις Απόκριες στη Ζάκυνθο με τους παλιούς καρναβαλιστές. Τότε που τα πράγματα ήταν πιο αγνά σε σχέση με σήμερα. Τα γλέντια στον «ΚΟΚΚΙΝΟ ΒΡΑΧΟ», στον «ΟΔΥΣΣΕΑ», στο Ακροπόλ, στο Μόντρεαλ, στο Zante Beach, στο Καζίνο, τα μπαλ μασκέ, οι χοροί των γιατρών και των καθηγητών, ο χορός του «Πρασίνου» και πολλά αλλά ακόμη, ήταν ανεπανάληπτα. Θυμάμαι τον Χαρτά και τους Μαυρογαλέους. Ο χαρτοπόλεμος της Αντριανάρας, το σπιτάκι που μετά το τέλος του καρναβαλιού πετούσε ο συγχωρεμένος ο Τσαγκαρόπουλος κι άλλα πράγματα που έχουν παραμείνει χαραγμένα στη μνήμη μας. Το έθιμο λέει πως στη Ζάκυνθο ανήμερα της Τσικνοπέμπτης τρώμε σγατζέτο ξινιστό. Το τσίκνισμα είναι ξενόφερτο. Αφιερώνω τη σημερινή ημέρα στους παλιούς μακελάρηδες. Έτσι λεγόταν οι κρεοπώλες στο νησί μας…». ο Αείμνηστος Λαογράφος – ποιητής και συγγραφέας ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ έγραφε: “Σαν είμαστε παιδιά, το πρωί τση Τσουκνοπέφτης, όπως την λέμε στη Ζάκυνθο (το “λέγαμε” μου προξενεί μία θλίψη θανάτου), όταν ξυπνάγαμε και σηκωνόμαστε από το κρεβάτι, για να πάμε σχολείο, ζητούσαμε από τις μανάδες μας αυτό που όλες τις άλλες μέρες ήθελαν κι εμείς αρνιόμαστε: να μας ντύσουν με μακρία παντελόνια και μπλούζες μακρυμάνικες. Όχι πως κρυώναμε, (κάθε άλλο), αλλά αυτήν την μέρα η συνήθεια του νησιού μας θέλει, (και πάλι αποφεύγω το “ήθελε”), να κυνηγιόμαστε όλοι με μία τσουκνίδα στο χέρι προσπαθώντας το ποίος θα κάνει στον άλλο τις πιο πολλές κοκκινάδες, με αυτό το φυτό και το ποίος θα δεχθεί τις λιγότερες. Και τα ρούχα γινόταν οι ασπίδες μας!!! Σωστό, λάθος, αυτό ήταν το έθιμό μας. Οι μεγάλοι μάλιστα συνήθιζαν μέσα σε μπουκέτα (συνήθως με τα φιόρα της εποχής, τα μανουσάκια) να βάζουν, σε κρυφό σημείο, τσουκνίδες για να τα προσφέρουν και όποιος προσπαθούσε να τα μυρίσει, να είχε μετά φαγούρα στη μύτη του.Το δε μεσημέρι μας περίμενε πάντα νοστιμότατο ξινιστό και το πρώτο μαντολάτο, σαν ξεστόμι!!! Ούτε τσίκνες ξέραμε, ούτε τσικνίσματα. Αυτά ενέσκηψαν πρόσφατα”. Η κ. ΕΛΕΝΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ αναφέρει: «Τζαντιώτικα έθιμα Τσουκνοπέφτης! Τσίκνα η τσίκνισμα? Η Ζάκυνθος, όπως και όλα τα άλλα Επτάνησα, έχοντας μια διαφορετική ιστορία και ζώντας άλλες εμπειρίες στο παρελθόν της, έχει πολλές ιδιορρυθμίες στα έθιμά της και αρκετές «παραξενιές» στην καθημερινότητά της. Πολύ συχνά ακούμε την έκφραση «εδώ αυτό γίνεται διαφορετικά», που με ιδιαίτερη υπερηφάνεια καυχώνται και τονίζουν οι κάτοικοι του νησιού. Μια διαφορετικότητα υπάρχει και στην περίοδο του καρναβαλιού, που αυτές τις μέρες βιώνουμε και αληθινά και εδώ οι ιδιορρυθμίες και οι διαφορετικότητες είναι πάμπολλες. Ας μην ασχοληθούμε με όλες, κάτι τέτοιο απαιτεί δουλειά, χρόνο και χώρο, αλλά ας σταθούμε σε μια ημέρα της Αποκριάς, που είναι και από τις πιο χαρακτηριστικές της. Πρόκειται για την αγαπητή σε όλους Τσικνοπέμπτη, η οποία σε όλη την Ελλάδα έχει πάρει τ’ όνομά της από την τσίκνα των κρεάτων, που ψήνονται και παραπέμπουν σε αρχαιοελληνικές θυσίες και προσφορές στους Θεούς. Στη Ζάκυνθο, όμως, το γνήσιο έθιμο είναι εντελώς διαφορετικό. Δεν υπάρχει τσίκνισμα, αλλά την ημέρα αυτή έχει την τιμητική του το ποικίλα πολύτιμο φυτό τσουκνίδα ή τσουκουνίδα, όπως τοπικά λέγεται και αυτό χαρακτηρίζει την δική μας Πέμπτη της Αποκριάς. Από νωρίς, λοιπόν, το πρωί, σαν είμαστε παιδιά κόβαμε από τους αγρούς το παράξενο αυτό δείγμα της χλωρίδας μας και κυνηγούσαμε ο ένας τον άλλον, χτυπώντας τον μ’ αυτό και κάνοντας τα γυμνά μέλη του σώματος να κοκκινίζουν και να έχουν για ώρα φαγούρα. Την μέρα αυτή το πρώτο που φροντίζαμε ήταν να φοράμε μακριά ρούχα, για ν’ αποφύγουμε, όσο γίνεται, τις επιθέσεις. Προτιμούσαμε επιτακτικά πουκάμισα μέχρι τα δάχτυλα και παντελόνια μέχρι τον αστράγαλο. Παρόλα αυτά όμως δεν αποφεύγαμε τα τσικνίσματα και δεν γλυτώναμε από τις φιλικές επιθέσεις. Ήταν μια συνήθεια, που δεν σε νευρίαζε και ένα έθιμο, το οποίο δεν σε έκανε να μαλώνεις με τους φίλους σου. Ένα είδος μάντσιας και αυτό, το οποίο ταίριαζε άριστα στο ελεύθερο και αποκριάτικο κλίμα της Αποκριάς, που ζούσαμε. Πολλοί, μάλιστα, συνήθιζαν να φτιάχνουν και ματζέτα με φιόρα, συνήθως μανουσάκια, τα οποία αυτές τις μέρες φύονται άφθονα στο νησί και στη μέση να βάζουν, σε κρυφό σημείο, μια τσουκνίδα. Τα χάριζαν σε κάποιον ή πιο συχνά σε κάποια, αυτός ή αυτή τα μύριζε, για να χαρεί την ευωδία τους και η μύτη του γινόταν κατακόκκινη. Χαρακτηριστικό φαγητό της ημέρας το «ξυνιστό», το οποίο μαγειρευόταν πατροπαράδοτα σε όλα τα σπίτια, ενώ σε μερικά χωριά της ορεινής ζώνης οι νοικοκυρές έφτιαχναν ένα είδος κρεατόπιτας, με μια πατροπαράδοτη συνταγή. Η εικόνα που παρουσιάζεται τα τελευταία χρόνια στο νησί, με τις υπαίθριες ψησταριές και τις επιδεικτικές ευωδίες, καμιά σχέση δεν έχει με την παράδοσή μας και έχει μπει στον τόπο μας από κακό μιμητισμό, όπως ακριβώς η πρόσφατη βασιλόπιτα και ο έσχατος οβελίας του Πάσχα… Ψητά στους δρόμους της πόλης μας δεν είχαμε την ημέρα της Τσικνοπέμπτης, αλλά στην γιορτή της Αναλήψεως, τότε που απαραίτητο ήταν να κατέβουν όλοι στο κάποτε φημισμένο πανηγύρι της κεντρικής εκκλησίας της πόλης, της φαμιλιακής των Μαρτελάων και ν’ αγοράσουν την απαραίτητη ψητούρα στην γνωστή, τότε, χαρτουλίνα. Από το αγαπητό σε όλους αυτό αντέτι προέρχεται και η παροιμιακή φράση, που συχνά λέγεται σε περιπτώσεις αναβολής ή μη πραγματοποίησης της υπόσχεσης: «Τση Ανάληψης, κουμπάρε, θα την φάμε την γαρδούμα». Για να συνεχίσεις και ν’ αναβιώσεις ένα έθιμο, πρέπει πρώτα να το γνωρίζεις και να έχεις βρει την ερμηνεία του. Διαφορετικά είσαι επίφοβος, όπως τελευταία συχνά και με πολλούς συμβαίνει. Η αντιγραφή δείχνει έλλειψη παιδείας, άρνηση στο δικό σου. Όμως αυτό είναι οι ρίζες σου, το στήριγμά σου. Ακόμα και αν περιέχει παρερμηνεία. Μακάρι να συνεχίσουμε να γιορτάζουμε την Τσικνοπέμπτη με τσουκνίσματα. Είμαστε λάθος, μα αυτή είναι η δική μας αλήθεια. Διαφορετικά μάς έχει κυριεύσει το ψέμα”…
